इक्रा नेपालले बैंकलाई प्रदान गरेको '[ICRANP-IR] BBB-@' रेटिङले बैंकको वित्तीय स्वास्थ्यमा उल्लेख्य सुधार नभएको र जोखिमका पाटाहरू अझै सुदृढ रहेको संकेत गरेको छ। रेटिङको पछाडि जोडिएको '@' चिन्हले लगानीकर्ता, निक्षेपकर्ता र सरोकारवालाहरूका लागि एउटा 'खतराको घण्टी' (Red Flag) को काम गरेको छ।
के हो 'नकारात्मक निगरानी' (Negative Watch) को अर्थ ?
सामान्यतया रेटिङ एजेन्सीहरूले कुनै पनि संस्थाको वित्तीय अवस्था अस्थिर देखिएमा वा भविष्यमा वित्तीय सूचकहरू अझै खस्किने सम्भावना भएमा 'वाच'मा राख्ने गर्छन्। गरिमा विकास बैंकको हकमा 'नकारात्मक निगरानी' को अर्थ हो– बैंकले आफ्नो खराब कर्जा व्यवस्थापन र तरलतामा तत्काल सुधार गर्न सकेन भने यसको वर्तमान रेटिङ 'BBB-' बाट झरेर 'Speculative Grade' (लगानीका लागि थप जोखिमपूर्ण) श्रेणीमा पुग्न सक्छ।यसले बैंकको बजारमा रहेको साख मात्र घटाउँदैन, बरु अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा व्यापारिक कारोबार गर्दा वा अन्य वित्तीय संस्थाबाट ऋण लिँदा लागत समेत बढाउँछ।
सम्पत्तिको गुणस्तरमा गम्भीर संकट: २६% कर्जा जोखिममा
इक्रा नेपालले बैंकलाई नकारात्मक निगरानीमा राख्नुको सबैभन्दा मुख्य कारण 'सम्पत्तिको गुणस्तरमा आएको निरन्तर गिरावट' हो। रिपोर्टअनुसार बैंकको खराब कर्जा ४.७७ प्रतिशत पुगेको छ। यो सीमा नियामक निकायले तोकेको ५ प्रतिशतको अत्यन्त नजिक छ।
यसभन्दा पनि डरलाग्दो पक्ष के छ भने, बैंकको '०+ दिनको भाखा नाघेको कर्जा' करिब २६ प्रतिशत रहेको छ। यसको सीधा अर्थ के हो भने बैंकले प्रवाह गरेको कुल ऋणमध्ये एक चौथाइभन्दा बढी ऋणको सावाँ वा ब्याज समयमै उठ्न सकेको छैन। यस्तो ठूलो हिस्सा भाखा नाघेको कर्जा हुनुले बैंकको असुली प्रक्रिया अत्यन्तै कमजोर रहेको र भविष्यमा यी कर्जाहरू 'खराब कर्जा' मा परिणत हुने उच्च जोखिम देखाउँछ।
तरलता र सीबीडी रेसियोको दबाब
गरिमा विकास बैंकको अर्को कमजोर पक्ष यसको कर्जा-निक्षेप अनुपात (CD Ratio) हो। मध्य अप्रिल २०२६ सम्मको तथ्याङ्कअनुसार बैंकको सीडी रेसियो ८७ प्रतिशत पुगेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले यसको अधिकतम सीमा ९० प्रतिशत तोकेको छ। सीमाको यति नजिक पुग्नुले बैंकसँग नयाँ कर्जा प्रवाह गर्नका लागि थप पुँजीको अभाव रहेको प्रस्ट पार्छ।
यदि बजारमा निक्षेप संकलनको दर घट्यो वा ब्याजदरमा उतारचढाव आयो भने बैंकले 'तरलता संकट' झेल्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। यसले बैंकको दैनिक कार्यसम्पादन र निक्षेपकर्ताप्रतिको दायित्व पूरा गर्ने क्षमतामा समेत दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।
कमजोर 'सल्भेन्सी' प्रोफाइल
बैंकको खराब कर्जा र खुद सम्पत्तिको अनुपात पनि कमजोर देखिएको छ। सन् २०२५ मा ७ प्रतिशत रहेको यो अनुपात २०२६ मा बढेर १० प्रतिशत पुगेको छ। यसले के देखाउँछ भने बैंकको पुँजीको एक ठूलो हिस्सा खराब कर्जाको जोखिम धान्नमै खर्च भइरहेको छ। कर्जाको गुणस्तरमा आएको ह्रासले बैंकको नाफा कमाउने क्षमता लाई समेत दीर्घकालीन रूपमा असर गरिरहेको छ।
'ख' वर्गका विकास बैंकहरूको संरचनागत चुनौती
इक्रा नेपालले आफ्नो प्रतिवेदनमा गरिमा विकास बैंकको मात्र नभई समग्र विकास बैंक क्षेत्रले झेलिरहेको चुनौतीलाई पनि उल्लेख गरेको छ। 'क' वर्गका वाणिज्य बैंकहरूले प्रदान गर्ने फराकिलो सेवा र उनीहरूको ठूलो पुँजीगत आधारका कारण गरिमा जस्ता विकास बैंकहरूलाई प्रतिस्पर्धा गर्न कठिन भइरहेको छ।
नियामक प्रतिबन्धका कारण विकास बैंकहरूले हाइपोथिकेसन लोन (Hypothecation Loan) र विदेशी मुद्रामा आधारित कारोबार (LC) गर्न पाउँदैनन्। यस्ता सीमाहरूले गर्दा बैंकको आम्दानीका स्रोतहरू सीमित छन् भने जोखिमका पाटाहरू बढ्दै गएका छन्।
सबल पक्षहरू: केही आशाहरू बाँकी नै
यति धेरै चुनौतीका बाबजुद पनि बैंकका केही पक्षहरू सकारात्मक छन्, जसका कारण यसको रेटिङ 'BBB-' मा टिकेको छ। सन् २००७ देखिको लामो अनुभव, १२६ वटा शाखाको देशव्यापी सञ्जाल र अनुभवी व्यवस्थापन टिम बैंकका शक्ति हुन्। बैंकको पुँजी पर्याप्तता अनुपात (CAR) १३ प्रतिशत छ, जुन सन्तोषजनक मानिन्छ। साथै, बैंकको निक्षेपको आधार विविध छ र थोरै ग्राहकमा मात्र निर्भर छैन (Top-20 depositors share only 8.2%)।
अबको बाटो: के होला भविष्य?
इक्रा नेपालले स्पष्ट शब्दमा भनेको छ कि बैंकको आगामी रेटिङ यसको 'सम्पत्तिको गुणस्तरमा हुने सुधार' मा निर्भर रहनेछ। यदि बैंकले भाखा नाघेका कर्जाहरू उठाउन प्रभावकारी कदम चालेन र खराब कर्जाको अनुपात घटाउन सकेन भने 'नकारात्मक निगरानी' वास्तविक 'रेटिङ डाउनग्रेड'मा परिणत हुने निश्चित छ।
गरिमा विकास बैंक अहिले एउटा कठिन मोडमा उभिएको छ। इक्रा नेपालको यो 'नकारात्मक निगरानी' बैंक व्यवस्थापनका लागि अन्तिम चेतावनी जस्तै हो। बैंकले आफ्ना आन्तरिक जोखिम नियन्त्रण प्रणालीलाई मजबुत बनाउनु पर्ने, कर्जा असुलीलाई तीव्रता दिनुपर्ने र तरलता व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ। लगानीकर्ता र निक्षेपकर्ताहरूले बैंकका आगामी त्रैमासिक रिपोर्टहरू र खराब कर्जाको अवस्थालाई नजिकबाट नियाल्नु आवश्यक छ।
यदि यो नकारात्मक निगरानीको बादल हटेन भने गरिमाको साख मात्र होइन, यसको व्यावसायिक भविष्यमा पनि गम्भीर प्रश्नहरू उठ्न सक्छन्।
