यसै वर्षको सुरुमा स्पेसएक्सले मस्कको एआई स्टार्टअप 'xAI' लाई अधिग्रहण गरेको थियो, जसलाई अहिले 'SpaceXAI' नाम दिइएको छ। यो कम्पनी आफ्नो विवादित च्याटबोट 'ग्रोक' का लागि चर्चित छ। यसबाहेक स्पेसएक्सले अन्य प्राविधिक कम्पनीहरूलाई डाटा सेन्टरको क्षमता भाडामा दिन पनि सुरु गरिसकेको छ।
तर, स्पेसएक्सको मुख्य व्यवसाय भनेको रकेट निर्माण र 'स्टारलिङ्क' मार्फत दूरसञ्चार उपग्रहहरूको प्रक्षेपण हो। टेनेसीको मेम्फिसमा विशाल डाटा सेन्टर परियोजनालाई लिएर स्थानीय स्तरमा उत्पन्न चिन्ता र स्टारलिङ्कले मूल्य घटाउने निर्णय गरेपछि, स्पेसएक्सको शेयर मूल्यमा एकै दिन ८ प्रतिशतको गिरावट आयो।
कम्पनीले वास्तवमा कसरी आम्दानी गरिरहेको छ भन्ने यथार्थ बाहिर आउन थालेपछि शेयर मूल्य ओरालो लाग्न थालेको हो। प्राविधिक क्षेत्रका शेयरहरूमा आएको उतारचढावका बीच स्पेसएक्सले सबैभन्दा ठूलो धक्का बेहोरेको छ। उदाहरणका लागि, जुलाई ७ मा नास्ड्याक-१०० (Nasdaq 100) सूचकांकमा समावेश हुँदा समग्र सूचकांक १.७ प्रतिशतले मात्र घट्दा स्पेसएक्सको शेयर ४.४ प्रतिशतले घटेको थियो। यस विषयमा स्पेसएक्सले कुनै आधिकारिक टिप्पणी गरेको छैन।
कारोबार भएको पहिलो महिनाको अन्त्यमा स्पेसएक्सको शेयर मूल्य प्रतिशेयर १४५ डलरको आसपास छ। यो मूल्य पहिलो दिनको उच्च बिन्दुभन्दा १८ प्रतिशत र अहिलेसम्मकै उच्चतम बिन्दुभन्दा ३५ प्रतिशतले कम हो।
'लगानीकर्ताहरू घाटामा'
मूल्यमा आएको यो गिरावटको अर्थ सुरुका पाँच दिनमा शेयर किन्ने खुद्रा लगानीकर्ताहरू अहिले ठूलो नोक्सानीमा छन्। विश्लेषक स्नाइडरका अनुसार, "सुरुवाती चरणमा महँगोमा शेयर किन्नेहरू अहिले पक्कै पनि घाटामा छन्।"
उनले यसलाई 'मेम स्टक' (Meme Stock) सँग तुलना गर्दै भने, "यो गेमस्टप जस्तै देखिन थालेको छ, जहाँ अनलाइन चर्चाका भरमा शेयरको मूल्य अस्वाभाविक रूपमा बढाइन्छ।" उनले कम्पनीको वास्तविक व्यावसायिक प्रदर्शनका आधारमा शेयर मूल्य अझै घटेर ११५ डलर प्रतिशेयरसम्म पुग्न सक्ने अनुमान गरेका छन्। त्यसो भएमा कम्पनीको कूल मूल्य १.५ ट्रिलियन डलर हुनेछ।
'मर्जरमार्केट' का इक्विटी पूँजी बजार विश्लेषक शमूएल केरका अनुसार यो उतारचढावले विभिन्न प्रकारका लगानीकर्ताहरूलाई फरक-फरक प्रभाव पारेको छ। उनले भने, "जुन लगानीकर्ताले आईपीओमा १३५ डलरमा शेयर पाए, उनीहरू अझै सुरक्षित छन्। तर जसले बजार खुलेपछि सुरुका केही दिनमा महँगोमा किने, उनीहरू अहिले निकै चिन्तित छन्।"
मस्कको ठूलो जुवा र भविष्यको योजना
यो गिरावटले मस्कको रणनीतिमा प्रश्न उठाए पनि उनी कम्पनीको सम्भावनाप्रति निकै आशावादी देखिन्छन्। स्पेसएक्स सार्वजनिक भएपछि विश्वकै पहिलो खर्बपति बनेका मस्कले सन् २०३० सम्ममा कम्पनीको वार्षिक राजस्व १ ट्रिलियन डलर पुग्ने दाबी गरेका छन्।
मस्कले स्पेसएक्सको शेयरलाई रणनीतिक रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन्। जुन १६ मा शेयर मूल्य उच्च रहेकै बेला स्पेसएक्सले ६० अर्ब डलरको 'अल-स्टक' सम्झौतामार्फत एआई स्टार्टअप 'कर्सर' लाई अधिग्रहण गर्ने घोषणा गर्यो। मूल्य उच्च भएको बेला शेयर दिएर गरिएको यो सम्झौताले मस्कले चलाखीपूर्वक कम्पनी अधिग्रहण गरेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।
अबको नजर वित्तीय प्रतिवेदनमा
स्पेसएक्सको आईपीओमा मुख्य भूमिका खेलेको बैंक 'मोर्गन स्टेनली' ले भने अहिलेको गिरावटलाई अस्थायी ठानेको छ। उसले स्पेसएक्सको शेयर मूल्य ३०० डलरसम्म पुग्न सक्ने लक्ष्य राखेको छ।
स्पेसएक्स हाल घाटामा सञ्चालन भइरहेको छ र गत वर्ष यसले १८ अर्ब डलर राजस्व संकलन गरेको थियो। मस्कले दाबी गरेको १ ट्रिलियन डलरको राजस्व हालको तुलनामा ५५ गुणा बढी हो।
अब सबैको ध्यान अगस्टमा सार्वजनिक हुने भनिएको कम्पनीको पहिलो त्रैमासिक वित्तीय प्रतिवेदनमा छ। सोही समयमा कम्पनीका कर्मचारीहरूले आफ्नो शेयर बिक्री गर्न पाउने 'लक-अप' अवधि पनि समाप्त हुनेछ। बजारमा शेयरको आपूर्ति बढ्दा र कम्पनीको वास्तविक वित्तीय अवस्था सार्वजनिक हुँदा मूल्यमा फेरि ठूलो हलचल आउन सक्ने देखिन्छ।
विश्लेषक केर भन्छन्, "यदि स्पेसएक्सले गरेका सबै बाचाहरू पूरा गर्न सक्यो भने यो विश्वकै सबैभन्दा मूल्यवान् कम्पनी बन्नेछ। तर त्यहाँसम्म पुग्न अझै धेरै चुनौतीहरू बाँकी छन्।"
