उत्तरी छिमेकी मुलुक चीनसँग जोडिने नेपालको सबैभन्दा छोटो र प्रमुख व्यापारिक नाका तातोपानी विगत डेढ महिनादेखि पूर्ण रूपमा ठप्प बनेको छ।

बर्खायाम सुरु भएसँगै सीमा जोडिने अरनिको राजमार्गका लिपिङ, इको, र डाक्लाङ क्षेत्रमा खसेको भीषण पहिरो र भासिएको सडक समयमै मर्मत हुन नसक्दा नेपाल-चीनबीचको आवतजावत र द्विपक्षीय व्यापार ठप्प भएको हो।

सडक सञ्जाल विच्छेद भएसँगै सीमाको दुवैतर्फ मालवाहक ट्रक तथा कन्टेनरहरूको लामो लाइन लागेको छ। एकातिर चीनतर्फका खासा, न्यालम र लासा क्षेत्रका गोदामहरूमा व्यापारीहरूले दशैँ-तिहारका लागि अर्डर गरेका सयौँ कन्टेनर सामग्री रोकिएका छन् भने अर्कोतिर सीमा पार गर्न नपाएका र भन्सार प्रक्रिया पूरा गरेर पनि काठमाडौँतर्फ आउन नसकेका मालबाहक सवारीका चालक तथा सहचालकहरू सडकमै अलपत्र परेका छन्।

चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा अर्बौंको लगानी जोखिममा

चाडपर्व लक्षित गरी नेपाली व्यवसायीहरूले आयात गरेका तयारी पोशाक, जुत्ताचप्पल, इलेक्ट्रोनिक्स सामग्री, काँचो धागो, फलफूल (स्याउ, सुन्तला) र व्यापारिक कच्चा पदार्थ बोकेका कन्टेनरहरू डेढ महिनादेखि बीचबाटोमै थन्किएका छन्। स्याउ, सुन्तला तथा तरकारी जस्ता छिटो बिग्रिने खाद्यान्न बोकेका गाडीहरू समयमा गन्तव्यसम्म पुग्न नपाउँदा कन्टेनरभित्रै कुहिने स्थिति बनेको छ। यसले गर्दा साना तथा मझौला आयातकर्ताहरूको अर्बौं रुपैयाँको लगानी डुब्ने खतरा बढेको छ।

सडकमै बास, चालक र मजदुरहरूको बिचल्ली

नाका सञ्चालनमा आउने आशामा डेढ महिनादेखि गाडीमै बसिरहेका कन्टेनर चालक र मजदुरहरू अहिले खाद्यान्न र खानेपानीको अभावसँग जुधिरहेका छन्। डाक्लाङ र इको पहिरो क्षेत्र वरपर गाडी कुरेर बसेका मजदुरहरूले दैनिक उपभोग्य वस्तु पाउन छाडेका छन् भने चिनियाँ क्षेत्रमा पुगेर फर्कन नपाएका कतिपय चालकहरूको अवस्था पनि कष्टकर बन्दै गएको छ। स्थानीय तह र भन्सार प्रशासनले सडक खुलाउन सामान्य प्रयास गरे पनि अविरल वर्षाका कारण माथिबाट लेदो खसिरहँदा सडक मर्मत कार्य प्रभावकारी हुन सकेको छैन।

वि.सं. २०७२ को विनाशकारी भूकम्प र त्यसपछिको भोटेकोशी बाढीका कारण वर्षौंसम्म बन्द रहेर हालैका वर्षहरूमा मात्रै पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएको तातोपानी नाका हरेक बर्खायाममा सडक पूर्वाधारकै कारण ठप्प हुने गरेको छ। राजधानी काठमाडौँबाट जम्मा ११५ किलोमिटरको दूरीमा रहेको र नेपालका लागि सबैभन्दा कम लागतमा आयात गर्न सकिने व्यापारिक मार्ग भए पनि सडकको दिगो स्तरोन्नति नहुँदा व्यापारीहरूले यसलाई व्यङ्ग्य गर्दै "हिरो नाका फेरि जिरो नाका बनेको" टिप्पणी गर्न थालेका छन्।

राजस्व असुली र मूल्यवृद्धिमा प्रत्यक्ष असर

नाका लामो समय ठप्प रहँदा दैनिक करोडौँ रुपैयाँ राजस्व सङ्कलन गर्ने तातोपानी भन्सार कार्यालयको असुली शून्यप्रायः बनेको छ। यसको प्रत्यक्ष असर राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा त परेको छ नै, अर्कोतिर चिनियाँ सामग्रीको आपूर्ति चक्र खलबलिँदा नेपाली बजारमा चाडपर्वको मुखमा लत्ताकपडा तथा उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्यवृद्धि हुने जोखिम बढेको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय तथा कूटनीतिक पहलको खाँचो

सिन्धुपाल्चोकका स्थानीय व्यवसायी तथा नेपाल हिमालय सीमापार व्यापार सङ्घले अरनिको राजमार्गको पहिरो ग्रस्त क्षेत्रमा दुवै देशका प्राविधिक तथा मेसिनरी प्रयोग गरेर भए पनि तत्काल 'इमर्जेन्सी ट्रयाक' खोलेर गाडी सञ्चालन गर्न सरकारसँग जोडदार माग गरेका छन्। कूटनीतिक माध्यमबाट चिनियाँ पक्षसँग समन्वय गरी खासा र न्यालममा अड्किएका कन्टेनरहरूलाई प्राथमिकताका साथ नेपाल भित्र्याउन पहल नगरिए यसपालिको चाडपर्वमा व्यापारी र उपभोक्ता दुवैले ठूलो नोक्सानी व्यहोर्नुपर्ने निश्चित छ।