यही क्रममा हालै लक–इन अवधि सकिएका इमर्जिङ्ग नेपाल लिमिटेड र कालिञ्चोक दर्शन लिमिटेडका आधारभूत शेयरधनीहरूको झन्डै ४० लाख कित्ता संस्थापक शेयर आगामी सातादेखि दोस्रो बजारमा बिक्रीका लागि आउन सुरु गर्ने भएको छ।
नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) का अध्यक्ष डा. गोपाल भट्टको नेतृत्वमा बोर्डले २०८३ भदौ ९ गते जारी गरेको नयाँ निर्देशनपछि संस्थापकहरूको यस्तो प्रवृत्ति छर्लङ्ग भएको हो। उक्त निर्देशन लागू भएलगत्तै हालै लक–इन अवधि सकिएका इमर्जिङ्ग नेपाल लिमिटेड र कालिञ्चोक दर्शन लिमिटेडसहित विभिन्न कम्पनीका आधारभूत शेयरधनीहरूले दोस्रो बजारमा लाखौं कित्ता शेयर बिक्री गर्न नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) मा धमाधम पूर्वसूचना दर्ता गराएका छन्।
के हो १५ दिने पूर्वसूचना र आधारभूत शेयरधनीको कानूनी चुरो ?
धितोपत्र सम्बन्धी ऐन, २०६३ को दफा ८४ को उपदफा (१) अनुसार धितोपत्र बोर्डले जारी गरेको परिपत्रमा— कुनै पनि आधारभूत शेयरधनीले आफूले धारण गरेको शेयरको ५ प्रतिशत वा सोभन्दा बढी शेयर ३ महिनाभित्र बिक्री गर्न चाहेमा कम्तीमा १५ दिन अगावै कम्पनी र नेप्सेमार्फत सार्वजनिक सूचना दिनुपर्ने व्यवस्था छ।
यसैगरी, कम्पनी ऐन, २०६३ को दफा ५० अनुसार २५ करोड रुपैयाँभन्दा बढी चुक्ता पुँजी भएका पब्लिक कम्पनीमा १ प्रतिशत वा सोभन्दा बढी शेयर स्वामित्व ग्रहण गर्ने व्यक्ति वा संस्था 'आधारभूत शेयरधनी' मानिन्छन्। सोही कारण यी कम्पनीहरूमा १% देखि १२% सम्म स्वामित्व भएका संस्थापकहरूले आफूसँग रहेको शेयर बिक्री गर्न १५ दिनअगावै नेप्सेमार्फत जानकारी गराएका हुन्।
इमर्जिङ्ग नेपाल लिमिटेड : असोज ७ गतेदेखि बजारमा आउँदै २३.४३ लाख कित्ता
इमर्जिङ्ग नेपालको कुल ५५ लाख ५६ हजार कित्ता शेयरमध्ये ९० प्रतिशत (५० लाख ४०० कित्ता) संस्थापक शेयरको ३ वर्षे लक–इन अवधि सकिएलगत्तै १० जना आधारभूत शेयरधनीहरूले शेयर बिक्री गर्ने सूचना दिएका छन्।
यी शेयरधनीहरूले कुल २३ लाख ४३ हजार ९४० कित्ता शेयर बिक्री गर्न लागेका छन्। यो कम्पनीको कुल संस्थापक शेयरको ४६.८८ प्रतिशत र कुल चुक्ता पुँजीकै ४२.१९ प्रतिशत हिस्सा हो।
इमर्जिङ्ग नेपालका शेयरधनी र दोस्रो बजारमा बिक्री योग्य हुने मिति :
कालिञ्चोक दर्शन लिमिटेड : असोज १४ गतेदेखि १६.५५ लाख कित्ता आपूर्ति
कालिञ्चोक केवलकार सञ्चालन गरिरहेको कालिञ्चोक दर्शन लिमिटेडको कुल ६३ लाख कित्ता सूचीकृत शेयरमध्ये ८० प्रतिशत (५० लाख ४० हजार कित्ता) संस्थापक शेयर छ।
लक–इन खुल्नासाथ ८ जना आधारभूत शेयरधनीहरूले कुल १६ लाख ५५ हजार २०९ कित्ता शेयर बिक्री गर्न सूचना निकालेका छन्। यो कम्पनीको कुल संस्थापक शेयरको ३२.८४ प्रतिशत र कुल चुक्ता पुँजीको २६.२७ प्रतिशत हो।
कालिञ्चोक दर्शनका शेयरधनी र दोस्रो बजारमा बिक्री योग्य हुने मिति :
लगानीकर्ताका लागि मिति अनुसारको बजार आपूर्ति तालिका
दोस्रो बजारका लगानीकर्ताले कुन दिन कति शेयर बजारमा थपिन सक्छ भनी पूर्वअनुमान गर्न सकून् भनी मितिगत तालिका तल प्रस्तुत गरिएको छ:
अन्य कम्पनीहरूमा पनि उस्तै प्रवृत्ति
-
मोदी ईनर्जी लिमिटेड : आधारभूत शेयरधनी अदित्य अग्रवालले आफ्नो नाममा रहेको ४,७२,२२० कित्ता (कुल पुँजीको १.६३%) शेयर बिक्री गर्न भदौ २५ मा सूचना दिएका छन्, जुन असोज १० गतेदेखि बिक्री योग्य हुँदैछ।
-
अपर हेवाखोला हाइड्रोपावर : संस्थापकहरू बन्दना कुमारी खड्का (५९,६०१ कित्ता) र अर्जुन प्रसाद गौतम (७५,००० कित्ता) ले असोज १ मा दिएको सूचना अनुसार असोज १७ गतेदेखि १ लाख ३४ हजार ६०१ कित्ता शेयर बिक्रीमा आउँदैछ।
इमर्जिङ्ग नेपालका आधारभूत शेयरधनीहरूको बिक्री विवरण :
कम्पनीका प्रमुख प्रवर्द्धक चन्द्र प्रसाद ढकाल (१२.९६%) र सुभाष चन्द्र संघई (११.२५%) एक्लैको शेयर कम्पनीको कुल पुँजीको ५ प्रतिशतभन्दा निकै माथि छ।
कालिञ्चोक दर्शनका आधारभूत शेयरधनीहरूको बिक्री विवरण :
यसमा गुरु प्रसाद अधिकारी (९.५४%) र उमेश राज शिवाकोटी (५.२१%) को व्यक्तिगत शेयर स्वामित्व कम्पनीको कुल पुँजीको ५ प्रतिशतभन्दा बढी छ।
तुलनात्मक तालिका : नेप्सेको आधिकारिक शेयर संरचना र बिक्री परिमाण
गम्भीर प्रश्न : जोखिम सर्वसाधारणलाई सारेर संस्थापक सुरक्षित अवतरण ?
संस्थापकहरूले यसरी एकमुष्ट शेयर बेचेर बाहिरिन खोजेपछि पुँजी बजारमा संस्थागत सुशासन र लगानीकर्ता सुरक्षालाई लिएर गम्भीर प्रश्नहरू खडा भएका छन्:
-
व्यवसायको दीर्घकालीन भविष्यप्रति अविश्वास :
कम्पनीको नेतृत्व तहमा रहेका र मुख्य लगानीकर्ताहरू नै लक–इन खुल्नासाथ झन्डै आधा हिस्सा बेचेर निस्कनुले स्वयं प्रवर्द्धकहरूलाई नै कम्पनीको दीर्घकालीन भविष्यप्रति भरोसा नभएको सन्देश दिन्छ।
-
दोस्रो बजारमा आपूर्तिको भारी चाप :
एकैपटक लाखौं कित्ता शेयर दोस्रो बजारमा आपूर्ति (Supply) हुँदा शेयर मूल्यमा तीव्र गिरावट आउने निश्चित छ। यसको प्रत्यक्ष आर्थिक क्षति दोस्रो बजारबाट शेयर किन्ने साना तथा सर्वसाधारण लगानीकर्ताले व्यहोर्नुपर्ने हुन्छ।
-
कम्पनी सर्वसाधारणको भरमा छाड्ने प्रवृत्ति :
संस्थापकहरूले प्राथमिक निष्कासनमार्फत सर्वसाधारणबाट पुँजी उठाएर आफ्नो लगानी नाफासहित सुरक्षित गर्ने, तर कम्पनी सञ्चालन र वित्तीय जोखिम भने सर्वसाधारणको काँधमा बिसाएर उम्किने (Exit हुने) प्रवृत्ति मौलाएको देखिन्छ।
धितोपत्र बोर्डले १५ दिन अगावै सूचना दिनुपर्ने नियम ल्याएर बजारमा सूचनाको पारदर्शिता त बढाएको छ, तर लक–इन खुल्नेबित्तिकै संस्थापकहरूले गर्ने यस्तो ‘मास एक्जिट’ (Mass Exit) लाई कसरी नियमन गर्ने र साना लगानीकर्ताको सम्पत्ति कसरी संरक्षण गर्ने भन्ने विषयमा नियामकले अझै कठोर नीति लिनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
