नयाँ आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिना (साउन) मा बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट शेयर धितोमा प्रवाह हुने ‘मार्जिन प्रकृतिको कर्जा’ मा सामान्य गिरावट आएको छ। 

यद्यपि समग्र कर्जा घटे पनि शेयर बजारमा ठूला लगानीकर्ताको कर्जा माग भने बढेको छ। साना र मध्यम स्तरका ऋणीहरूले शेयर धितो कर्जा घटाउँदा १ करोड रुपैयाँभन्दा माथिका ठूला ऋणीहरूले भने कर्जा विस्तार गरेका छन्।

नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको ‘Productwise Outstanding Credit of Banks and Financial Institutions’ को मासिक तथ्यांकअनुसार २०८३ साउन मसान्तसम्ममा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको कुल मार्जिन कर्जा मौज्दात रु. १ खर्ब ६६ अर्ब ४२ करोड ६४ लाख (१,६६,४२६.४ मिलियन) कायम भएको छ। अघिल्लो महिना अर्थात् २०८३ असार मसान्तमा यस्तो कर्जा रु. १ खर्ब ६६ अर्ब ५० करोड ७९ लाख थियो। यस अनुसार साउन महिनामा समग्र मार्जिन कर्जा ८ करोड १५ लाख रुपैयाँ (८१.५ मिलियन) ले घटेको छ।

ठूला लगानीकर्ताको कर्जा २४ करोड बढ्यो, कुल हिस्सा झन्डै ७२%

समग्र मार्जिन कर्जा घटे पनि १ करोड रुपैयाँभन्दा माथिको ऋण भने उल्टै २४ करोड ७९ लाख रुपैयाँले बढेको छ। असार मसान्तमा १ खर्ब १९ अर्ब ४५ करोड ४७ लाख रुपैयाँ रहेको यस समूहको कर्जा साउन मसान्तमा बढेर १ खर्ब १९ अर्ब ७० करोड २७ लाख रुपैयाँ (०.२ प्रतिशत वृद्धि) पुगेको छ।

बैंकिङ प्रणालीबाट प्रवाह भएको कुल १ खर्ब ६६ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँ मार्जिन कर्जामध्ये १ करोडभन्दा माथिको कर्जाको हिस्सा मात्रै ७१.९३ प्रतिशत रहेको छ। यसले नेपाली शेयर बजारमा संस्थागत तथा ठूला लगानीकर्ताहरूको पकड र कर्जा उपयोग अत्यधिक रहेको पुष्टि गर्दछ।

साना र मध्यम आकारका कर्जामा चौतर्फी गिरावट

१ करोडभन्दा माथिको कर्जामा वृद्धि देखिए पनि १ करोडभन्दा कमका सबै समूहमा भने कर्जा घटेको छ। साना तथा मध्यम तीनवटै समूहमा गरी एक महिनामै कुल ३२ करोड ९४ लाख रुपैयाँ कर्जा घटेको छ:

1. ५० लाखदेखि १ करोडसम्मको कर्जा : साउनमा १५ करोड ८७ लाख रुपैयाँ (०.८%) ले घटेर १८ अर्ब ९९ करोड ५२ लाख रुपैयाँमा झरेको छ। (असारमा १९ अर्ब १५ करोड ३९ लाख थियो)।

2. २५ लाखदेखि ५० लाखसम्मको कर्जा : २ करोड ९५ लाख रुपैयाँ (०.२%) ले घटेर १८ अर्ब ८२ करोड ५४ लाख रुपैयाँ कायम भएको छ।

3. २५ लाखभन्दा कमको साना कर्जा : १४ करोड १२ लाख रुपैयाँ (१.६%) ले घटेर ८ अर्ब ९० करोड ३२ लाख रुपैयाँमा सीमित भएको छ। (असारमा ९ अर्ब ४ करोड ४४ लाख थियो)।

मार्जिन कर्जाको आकारगत अवस्था (२०८३ असार मसान्त vs साउन मसान्त)

(रकम रु. करोडमा)

वार्षिक तुलना : गत वर्षको पहिलो महिनामा उछाल, यस वर्ष सुस्त

गत आर्थिक वर्षको पहिलो महिनासँग तुलना गर्दा यसपटक मार्जिन कर्जाको विस्तार सुस्त देखिएको छ। गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को साउन (सन् २०२५ अगस्ट) मा मार्जिन कर्जा एक महिनामै ३ अर्ब ८३ करोड २४ लाख रुपैयाँ (२.७%) ले बढेर १ खर्ब ४४ अर्ब ५३ करोड रुपैयाँ पुगेको थियो।

यद्यपि, वार्षिक विन्दुगत (Year-on-Year) आधारमा हेर्दा भने मार्जिन कर्जा गत वर्षको साउनको तुलनामा २१ अर्ब ८९ करोड १९ लाख रुपैयाँ (१५.१५%) ले बढी छ।

बजार विश्लेषकहरूको दृष्टिकोण

साउन महिनामा मार्जिन कर्जा घट्नुमा साना लगानीकर्ताहरूले नाफा सुरक्षित (Profit Booking) गरी कर्जा चुक्ता गर्नु वा बजारको दिशा पर्खनु मुख्य कारण मानिएको छ। अर्कोतर्फ, राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिमार्फत संस्थागत लगानीकर्तालाई दिएको लचकताका कारण ठूला लगानीकर्ताले भने सस्तो ब्याजदरको फाइदा उठाउँदै १ करोडमाथिको कर्जा उपयोग निरन्तर बढाइरहेका छन्।