चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो तीन महिना (साउन–असोज) मा नेपालको वस्तु निर्यात ५७.०३ प्रतिशतले बढेको छ । 

भन्सार विभागको विदेश व्यापारसम्बन्धी प्रारम्भिक तथ्यांकअनुसार समीक्षा अवधिमा नेपालबाट १ खर्ब १४ अर्ब २९ करोड रुपैयाँ बराबरको वस्तु निर्यात भएको हो । गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा ७२ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ बराबरको वस्तु निर्यात भएको थियो ।

निर्यातमा उल्लेख्य वृद्धि देखिए पनि नेपालको वैदेशिक व्यापार केही सीमित वस्तुमा केन्द्रित रहेको छ। कुल निर्यातको ४६.०३ प्रतिशत हिस्सा सोयाबिन तेलले मात्रै ओगटेको छ । समीक्षा अवधिमा ५२ अर्ब ६१ करोड रुपैयाँ बराबरको सोयाबिन तेल निर्यात भएको छ ।

सोयाबिन तेलपछि ऊनी गलैंचा, जुटका कपडा, अलैंची, सूर्यमुखी तथा कुसुम्भ तेल, रिफाइन्ड पाम ओलिन र फेल्ट प्रमुख निर्यात वस्तुका रूपमा देखिएका छन् । उपलब्ध तथ्यांकअनुसार पहिलो १० वस्तुले कुल निर्यातको ६४.७५ प्रतिशत हिस्सा ओगटेका छन् ।

कुल निर्यातमा योगदान गर्ने प्रमुख १० वस्तु

साउनदेखि असोजसम्मको अवधिमा नेपालबाट निर्यात भएका प्रमुख १० वस्तु यस प्रकार छन् ।

तेलजन्य वस्तुको निर्यातमा वर्चस्व

वस्तु वर्गीकरणअनुसार वनस्पति तथा पशुजन्य तेल र बोसोसम्बन्धी वस्तुको निर्यात ५९ अर्ब ३३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । यो कुल निर्यातको ५१.९१ प्रतिशत हो । यसमा सोयाबिन तेलसहित विभिन्न प्रकारका तेलजन्य वस्तु समावेश छन् ।

तेलजन्य वस्तुपछि कपडा तथा सम्बन्धित उद्योगका सामग्री नेपालको निर्यातमा महत्त्वपूर्ण छन् । कपडा तथा सम्बन्धित वस्तुको निर्यात जोड्दा २१ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जुन कुल निर्यातको १८.९९ प्रतिशत हो ।

परम्परागत निर्यात वस्तुमध्ये ठूलो अलैंचीको निर्यात २ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । त्यस्तै, ऊनी गलैंचाको निर्यात ३ अर्ब ३३ करोड र जुटका कपडाको निर्यात २ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँ रहेको छ । कालो चिया र स्टेनलेस स्टिलका भाँडा पनि प्रमुख निर्यात वस्तुमा परेका छन् ।

भारत नेपाली वस्तुको प्रमुख बजार

नेपालको निर्यात बजारमा भारतको हिस्सा सबैभन्दा ठूलो छ । समीक्षा अवधिमा भारततर्फ ९५ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ बराबरको वस्तु निर्यात भएको छ, जुन कुल निर्यातको ८३.६४ प्रतिशत हो । अमेरिकातर्फ ६ अर्ब ९९ करोड रुपैयाँ बराबरको वस्तु निर्यात भएको छ ।

भारततर्फको निर्यातमा सोयाबिन तेलको हिस्सा करिब ५५ प्रतिशत छ । जुटका कपडा, अलैंची र सूर्यमुखी तेल पनि भारतमा निर्यात हुने प्रमुख वस्तु हुन् ।

अमेरिकातर्फ भने गलैंचा, कुकुर तथा बिरालोको खाना र फेल्ट प्रमुख निर्यात वस्तु रहेका छन् । समीक्षा अवधिमा अमेरिकातर्फ २ अर्ब २३ करोड रुपैयाँ बराबरको गलैंचा, १ अर्ब २९ करोड रुपैयाँ बराबरको कुकुर तथा बिरालोको खाना र ८२ करोड रुपैयाँ बराबरको फेल्ट निर्यात भएको छ ।

समग्रमा, नेपालको निर्यातमा वृद्धि भए पनि सोयाबिन तेल र भारतीय बजारमा उच्च निर्भरता कायम रहेको छ । निर्यातलाई दीर्घकालीन रूपमा विस्तार गर्न स्वदेशी उत्पादनमा आधारित वस्तुको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बढाउने, नयाँ बजार खोज्ने र निर्यातयोग्य वस्तुको विविधीकरण गर्ने विषय महत्त्वपूर्ण देखिन्छ ।