नेपालमा मोबाइल फोन आयातको माग अझै चर्को छ। आ.व. २०८२/८३ को पुस महिनासम्म करिब २३ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीका मोबाइल फोन नेपाल भित्रिएका छन्। तथ्यांक अनुसार चालु आवको ६ महिनामा २३ अर्ब २९ करोड ८३ लाख २२ हजार रुपैयाँ बराबरको मोबाइल फोन आयात भएको छ । यस अवधिमा १२ लाख ५२ हजार ६ सय ३४ वटा फोन आयात भएको छ ।

भन्सार विभागको वैदेशिक व्यापार तथ्याङ्कले देखाउँछ कि मोबाइल फोन आयात हाल पनि शीर्ष आयात वस्तुहरूमध्ये एक बनेको छ। नेपालमा प्रविधि र इन्टरनेट प्रयोग बढेसँगै स्मार्टफोनको माग निरन्तर बढिरहेको छ, जसले मोबाइल आयातलाई अझै उच्च बनाएको छ।

नेपालमा ४४ देशबाट मोबाइल फोन आयात हुने तथ्यांक भन्सार विभागले सार्वजनिक गरे पनि मुख्य रुपमा चीन र भारतबाट सबैभन्दा धेरै मोबाइल फोन आयात हुने गरेको छ । चालु आवको ६ महिनामा चीनबाट १० लाख ६१ हजार ४५ वटा र भारतबाट १ लाख ८६ हजार ७०३ वटा मोबाइल फोन आयात भएको छ । त्यसबाहेक अष्ट्रेयिलया, युनाइटेड अरब इमिरेट्स, कतार, जापान, संयुक्त राज्य अमेरिका, कोरिया, बेलायत, क्यानाडा, हङकङ, बंगलादेश, साउदी अरेबिया, फिनल्यान्ड, पोर्चुगल, इजरायल, क्वेत, स्वीजरल्यान्ड, थाइल्यान्ड र डेनमार्क लगायतका देशबाट समेत मोबाइल फोन भित्रिएको तथ्यांक छ ।

पुस महिनामा मात्र १ लाख ८१ हजार ९५४ वटा मोबाइल फोन नेपाल आयात भएका छन्, जसको मूल्य करिब ४ अर्ब १६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। कार्तिक महिनामा करिब १ लाख ३८ हजार युनिट मोबाइल फोन आयात भए पनि मूल्य मंसिरमा अझै बढेको देखिन्छ। यसअघि साउन महिनामै ३.५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको मोबाइल फोन आयात भएको थियो। यसले देखाउँछ कि वर्षको सुरुदेखि नै मोबाइल फोन बजार सक्रिय रहँदै आएको छ।

ब्रान्डको हिसाबले सामसुङले युनिट संख्यामा अग्रता लिएको छ। बजेटदेखि मध्यम मूल्यका मोबाइलमा सामसुङ लोकप्रिय रहँदै आएको छ। नेपालमा सबैभन्दा बढी बिक्री हुने ब्रान्ड सामसुङ नै हो। एप्पलले भने मूल्यमा उच्च हिस्सा ओगटेको छ। प्रिमियम मोबाइल रोज्ने उपभोक्ताहरू बढेकाले एप्पलको आयात मूल्य उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। बिक्री संख्याको हिसाबले सामसुङ सबैभन्दा धेरै बिक्री भएको छ भने त्यसपछि शाओमी, ओप्पो, भिभो, रियलमी जस्ता फोनहरु बिक्री भएका छन्। एप्पलका मोबाइल फोनहरु कम संख्यामा बिक्री भए पनि महँगो हुँदा त्यसले आयातमा धेरै योगदान गर्छ । यसले देखाउँछ कि नेपालमा दुई तहको बजार छ—एकातिर बजेट र मध्यम मूल्यका मोबाइल रोज्ने उपभोक्ता, अर्कोतिर प्रिमियम मोबाइल रोज्ने वर्ग।

विशेषज्ञहरूका अनुसार उपभोक्ताहरूले प्रिमियम मोबाइल रोज्न थालेका कारण आयात मूल्य बढ्दो छ। युनिट संख्यामा उतारचढाव भए पनि कुल मूल्य बढ्नु उपभोक्ताहरू महँगो वा उच्चस्तरीय मोबाइल रोजिरहेको संकेत हो। विश्व बजारमा डिजिटल उपकरणहरूको मूल्य बढेकाले यसको असर नेपालमा पनि देखिएको छ। नेपालमा मोबाइल फोन आयातले वैदेशिक व्यापारमा ठूलो हिस्सा ओगटिरहेको छ। भन्सार विभागको तथ्याङ्कअनुसार मोबाइल फोन आयात शीर्ष पाँच आयात वस्तुहरूमध्ये एक बनेको छ। यसले देखाउँछ कि प्रविधिप्रतिको आकर्षण अझै बलियो छ।

मोबाइल फोन आयात बढ्नु केवल व्यापारिक तथ्य मात्र होइन, सामाजिक प्रभाव पनि हो। नेपालमा इन्टरनेट प्रयोगकर्ताको संख्या तीव्र गतिमा बढिरहेको छ। सामाजिक सञ्जाल, अनलाइन शिक्षा, डिजिटल बैंकिङ, र ई–कमर्सको विस्तारले मोबाइल फोनलाई आवश्यकतामा रूपान्तरण गरेको छ। ग्रामीण क्षेत्रमा समेत स्मार्टफोन प्रयोग बढेको छ। यसले डिजिटल विभाजन घटाएको छ। तर प्रिमियम मोबाइल रोज्ने प्रवृत्ति बढ्नुले सामाजिक वर्गबीचको भिन्नता पनि देखाउँछ। महँगो मोबाइल रोज्ने वर्ग प्रायः शहरी क्षेत्रमा केन्द्रित छ।

मोबाइल फोन आयातले वैदेशिक मुद्रा खर्च बढाएको छ। करिब २३ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको मोबाइल आयात हुनु अर्थतन्त्रका लागि ठूलो चुनौती हो। नेपालले आयातमा निर्भर रहँदा व्यापार घाटा बढ्ने जोखिम हुन्छ। तर यसले कर राजस्वमा योगदान पनि पुर्याएको छ। मोबाइल फोन आयातबाट भन्सार राजस्व उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। यसले सरकारलाई राजस्व संकलनमा सहयोग पुर्याएको छ। पुस मसान्तसम्म सरकारले मोबाइल आयातबाट मात्रै ४ अर्ब ३४ करोड ५९ लाख रुपैयाँ राजस्व पाएको छ ।

नेपालमा मोबाइल बजार अझै विस्तार हुँदैछ। नयाँ प्रविधि र स्मार्टफोनप्रतिको आकर्षणले उपभोक्ताहरूलाई निरन्तर तानेको छ। ५जी प्रविधि विस्तारसँगै मोबाइल फोनको माग अझै बढ्ने अनुमान गरिएको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार नेपालमा मोबाइल बजार दुई दिशामा विस्तार हुनेछ—एकातिर बजेट मोबाइल रोज्ने वर्ग, अर्कोतिर प्रिमियम मोबाइल रोज्ने वर्ग। यसले बजारलाई विविध बनाउनेछ।

पुससम्मको तथ्याङ्कले देखाउँछ कि नेपालमा मोबाइल फोन आयात मूल्य बढ्दो छ, माग स्थिर छ, र उपभोक्ता प्रवृत्ति महँगो उपकरणतर्फ झुकिरहेको छ। सामसुङले संख्यामा अग्रता लिएको छ भने एप्पलले मूल्यमा। अन्य ब्रान्डहरूले पनि योगदान दिएका छन् तर बजारमा दुई प्रमुख प्रवृत्ति स्पष्ट देखिन्छ। नेपालको मोबाइल बजार अझै विस्तार हुँदैछ। प्रविधिप्रतिको आकर्षण निकट भविष्यमा झन् बढ्ने अनुमान गरिएको छ। मोबाइल फोन आयातले वैदेशिक व्यापारमा ठूलो हिस्सा ओगटिरहेको छ, जसले नेपाली बजारमा प्रविधिप्रतिको आकर्षण अझै बलियो रहेको प्रमाणित गर्छ।