मंगलबार दिउँसो उनले आफ्नो राष्ट्रिय सुरक्षा टोलीसँग भेटेर एउटा ठुलो निर्णय लिनु पर्ने थियो: इरानसँग अब के गर्ने ?
उनले घोषणा गरेको युद्ध विरामको समयसीमा सकिनै लागेको थियो। उता उपराष्ट्रपति जेडी भान्स अर्को चरणको वार्ताका लागि पाकिस्तान प्रस्थान गर्न 'एयर फोर्स टु' विमानमा बसिसकेका थिए। तर अमेरिकी प्रशासन एउटा अनौठो समस्यामा थियो—इरानीहरूको तर्फबाट पूर्ण 'मौनता' छाएको थियो।
इरानको तर्फबाट कुनै प्रतिक्रिया छैन
केही दिनअघि मात्र अमेरिकाले इरानलाई एउटा विस्तृत सम्झौताको सूची पठाएको थियो। जसमा अर्को चरणको वार्ता हुनुअघि इरानले कुन-कुन बुँदामा सहमति जनाउनुपर्छ भन्ने स्पष्ट लेखिएको थियो। तर, दिनहरू बित्दै गए पनि इरानबाट कुनै जवाफ आएन। यस विषयमा जानकार तीन अधिकारीका अनुसार, इरान नबोलेपछि उपराष्ट्रपति भान्स पाकिस्तान गएर पनि केही उपलब्धि होला त भन्नेमा अमेरिकी टोली सशंकित थियो।
मंगलबार ह्वाइट हाउसमा भएको उच्चस्तरीय बैठकमा ट्रम्पसँगै विदेश मन्त्री मार्को रुबियो, रक्षा मन्त्री पिट हेगसेथ, संयुक्त प्रमुख डान केन र सीआईए निर्देशक जोन रेटक्लिफ सहभागी थिए। त्यस बेलासम्म पनि इरानबाट कुनै खबर आएको थिएन। अमेरिकी अधिकारीहरूले पाकिस्तानका मुख्य मध्यस्थकर्ता फिल्ड मार्सल असिम मुनिरलाई उपराष्ट्रपति भान्सले जहाज नछोडुन्जेल इरानबाट केही न केही प्रतिक्रिया ल्याइदिन आग्रह गरिरहेका थिए। तर घण्टौँ बित्दा पनि इरान टसमस भएन।
इरानभित्रको आन्तरिक कलह
अमेरिकी गुप्तचर र सहयोगीहरूको बुझाइमा इरानले जवाफ नदिनुको मुख्य कारण त्यहाँको नेतृत्वभित्रको आन्तरिक विभाजन हो। पाकिस्तानी मध्यस्थकर्ताहरूले पठाएको सन्देशका आधारमा अमेरिकी अधिकारीहरू के विश्वास गर्छन् भने—इरानीहरू आफैँभित्र 'युरेनियम संवर्धन' र हाल उनीहरूसँग भएको युरेनियमको भण्डारका विषयमा कति सम्झौता गर्ने भन्नेमा विभाजित छन्। यो शान्ति वार्ताको सबैभन्दा जटिल मोड बनेको छ।
त्यसमाथि, इरानका नयाँ सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनीले आफ्ना अधिकारीहरूलाई स्पष्ट निर्देशन दिएका छन् कि छैनन् भन्नेमा पनि अमेरिकालाई शंका छ। मोज्तबा खामेनी हाल सार्वजनिक रूपमा नदेखिँदा इरानी सरकारको आन्तरिक निर्णय प्रक्रियामा बाधा पुगेको अमेरिकी अधिकारीहरूको ठम्याइ छ।
युद्ध विरामको म्याद थप र ट्रम्पको रणनीति
फेरि सैन्य आक्रमण सुरु गर्नुको सट्टा राष्ट्रपति ट्रम्पले युद्ध विरामको म्याद सकिनुभन्दा केही समयअघि मात्र यसलाई लम्ब्याउने निर्णय गरे। यस पटक उनले कुनै निश्चित अन्तिम मिति तोकेनन्। आफ्नो सामाजिक सञ्जाल 'ट्रुथ सोसल'मा पोस्ट गर्दै ट्रम्पले इरानी अधिकारीहरूलाई 'गम्भीर रूपमा विभाजित' भएको आरोप लगाए। ट्रम्प यो युद्धको कूटनीतिक समाधान चाहन्छन् र अमेरिकाले पहिले नै जितिसकेको दाबी गरेको यो द्वन्द्वलाई फेरि चर्काउन चाहँदैनन्।
तर, वार्ता अघि नबढ्दा ट्रम्पका सामु कठिनाइहरू थपिएका छन्। इरानले सार्वजनिक रूपमा एउटा सर्त राखेको छ: वार्तामा बस्नुअघि अमेरिकाले हर्मुजको जलडमरूम (Strait of Hormuz) मा लगाएको सामुद्रिक नाकाबन्दी हटाउनुपर्छ। ट्रम्पले यो मागलाई सिधै अस्वीकार गरिदिएका छन्। उनले सीएनबीसीसँग कुरा गर्दै भने, 'जबसम्म अन्तिम सम्झौता हुँदैन, हामी नाकाबन्दी खोल्ने छैनौँ।'
अनिश्चित भविष्य र चेतावनी
पाकिस्तानले ट्रम्पलाई युद्ध विराम लम्ब्याउन प्रोत्साहन गरिरहेको थियो ताकि इरानलाई वार्तामा ल्याउन थप समय मिलोस्। ट्रम्पले पनि उनीहरूको प्रस्ताव नआउन्जेल छलफल जारी राख्न समय दिए। तर इरानी पक्ष भने आफ्नो अडानमा अडिग छ। इरानी वार्ता टोलीका प्रमुख महदी मोहम्मदीले ट्रम्पको यो कदमको आलोचना गर्दै भने, "हार्ने पक्षले सर्तहरू तोक्न सक्दैन। यो नाकाबन्दी पनि बम बारी जस्तै हो र यसको जवाफ सैन्य रूपमै दिइनेछ।"
ट्रम्पका सल्लाहकारहरूले उनलाई चेतावनी दिएका छन् कि दबाब कम गर्दा इरान वार्ताबाटै भाग्न सक्छ। अमेरिका इरानको परमाणु क्षमता र प्रतिबन्धहरू हटाउने विषयमा एउटा ठोस ढाँचा तयार गर्न चाहन्छ। ट्रम्पको मुख्य उद्देश्य सन् २०१८ मा आफूले तोडेको ओबामा युगको परमाणु सम्झौताभन्दा कडा र उत्कृष्ट सम्झौता गर्नु हो।
मंगलबार साँझ ह्वाइट हाउसमा आयोजित एक कार्यक्रममा ट्रम्प आफ्नो वार्ता कौशलमा विश्वस्त देखिन्थे। उनले ठट्टा गर्दै भने, 'यदि म त्यति बेला राष्ट्रपति भएको भए भियतनाम युद्ध धेरै चाँडै जित्ने थिएँ।' उनले इरानको नौसेना र वायुसेना कमजोर भइसकेकोले उनीहरूसँग सम्झौता बाहेक विकल्प नभएको दाबी गरे। यद्यपि, कार्यक्रम सकिएर बाहिरिँदा युद्धका बारेमा पत्रकारहरूले सोधेका प्रश्नहरूमा भने ट्रम्पले केही बोलेनन्, केवल हात हल्लाएर बिदा भए।
