नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को १२ महिनाको तथ्यांकअनुसार अघिल्लो असारमा यस्तो कर्जा १ खर्ब ४० अर्ब ७० करोड रुपैयाँ थियो। एक वर्षमा मार्जिन कर्जा २५ अर्ब ८१ करोड रुपैयाँले थपिएको हो।
राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले समग्र बैंक तथा वित्तीय प्रणालीको कर्जा विस्तारभन्दा मार्जिन कर्जाको वृद्धि निकै तीव्र रहेको देखाउँछ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको कुल कर्जा ६.४८ प्रतिशत बढ्दा मार्जिन प्रकृतिको कर्जा भने १८.३४ प्रतिशतले बढेको हो।
करोडभन्दा माथिको कर्जामा सबैभन्दा ठूलो हिस्सा
मार्जिन कर्जालाई रकमका आधारमा हेर्दा १ करोड रुपैयाँभन्दा माथिको कर्जा सबैभन्दा ठूलो छ। यस्तो कर्जा एक वर्षमा २०.७५ प्रतिशतले बढेर १ खर्ब १९ अर्ब ४५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो असारमा यो ९८ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ थियो। अर्थात् एक वर्षमा १ करोडभन्दा माथिको मार्जिन कर्जा मात्रै २० अर्ब ५३ करोड रुपैयाँले बढेको छ।
त्यसपछि ५० लाखदेखि १ करोड रुपैयाँसम्मको मार्जिन कर्जा १९.४९ प्रतिशतले बढेर १९ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
२५ लाखदेखि ५० लाख रुपैयाँसम्मको कर्जा ७.३४ प्रतिशतले बढेर १८ अर्ब ८५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने २५ लाख रुपैयाँभन्दा कमको मार्जिन कर्जा १०.५९ प्रतिशतले बढेर ९ अर्ब ४ करोड रुपैयाँ पुगेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक छ।
दुई वर्षमा ७६ अर्बभन्दा बढी थपियो
मार्जिन कर्जाको विस्तार पछिल्लो एक वर्षमा मात्रै भएको होइन। राष्ट्र बैंकको सोही तथ्यांकअनुसार २०८१ असारमा यस्तो कर्जा ९० अर्ब ९ करोड रुपैयाँ थियो।
त्यसपछि २०८२ असारमा यो बढेर १ खर्ब ४० अर्ब ७० करोड र २०८३ असारमा १ खर्ब ६६ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
यसरी दुई वर्षको अवधिमा मार्जिन प्रकृतिको कर्जा ७६ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँभन्दा बढीले थपिएको देखिन्छ।
अघिल्लो वर्षको तुलनामा वृद्धिदर भने घट्यो
मार्जिन कर्जा रकममा निरन्तर बढे पनि वृद्धिदर भने घटेको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा मार्जिन कर्जा ५६.१७ प्रतिशतले बढेको थियो। त्यस वर्ष ९० अर्ब ९ करोडबाट १ खर्ब ४० अर्ब ७० करोड पुगेको थियो।
तर आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा वृद्धि १८.३४ प्रतिशतमा सीमित भएको छ।
अर्थात् कर्जा रकम बढिरहेको भए पनि अघिल्लो वर्षजस्तो तीव्र गतिमा विस्तार भएको छैन।
१ करोडभन्दा माथिको कर्जा मात्रै कुलको ७२ प्रतिशत
२०८३ असारमा रहेको कुल १ खर्ब ६६ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ मार्जिन कर्जामध्ये १ करोड रुपैयाँभन्दा माथिको कर्जा मात्रै १ खर्ब १९ अर्ब ४५ करोड रुपैयाँ छ। यो कुल मार्जिन कर्जाको करिब ७२ प्रतिशत हो।
यसले मार्जिन कर्जाको ठूलो हिस्सा साना खुद्रा कर्जाभन्दा ठूला रकमका सेयर धितो कर्जामा केन्द्रित रहेको देखाउँछ।
राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार ५० लाखभन्दा माथिका दुवै वर्गलाई जोड्दा यस्तो कर्जा १ खर्ब ३८ अर्ब ६१ करोड रुपैयाँ पुग्छ, जुन कुल मार्जिन कर्जाको करिब ८३ प्रतिशत हो।
समग्र कर्जा विस्तारभन्दा मार्जिन कर्जा तीन गुणा छिटो
२०८२/८३ मा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको कुल कर्जा ६.४८ प्रतिशतले बढेको अवस्थामा मार्जिन प्रकृतिको कर्जा १८.३४ प्रतिशतले बढेको छ।
यसको अर्थ बैंकिङ प्रणालीको समग्र कर्जा विस्तारको तुलनामा सेयर धितोमा जाने कर्जाको वृद्धि करिब तीन गुणा तीव्र रहेको छ।
यसले बैंकिङ प्रणालीमा सेयर बजारका लागि कर्जा लिने प्रवृत्ति बढेको देखाए पनि मार्जिन कर्जा बढ्नु मात्रै सेयर बजार बढ्ने प्रत्यक्ष प्रमाण भने होइन। सेयरको मूल्य घट्दा यही कर्जाले लगानीकर्ताको जोखिम र बैंकको धितो जोखिमसमेत बढाउन सक्छ।
