नेपालीहरूको महान् चाड दसैँ र तिहार नजिकिँदै गर्दा उत्तरी छिमेकी मुलुक चीनसँग जोडिएका सबै प्रमुख व्यापारिक नाकाहरू पूर्ण रूपमा ठप्प भएका छन्। 

बाढी, पहिरो तथा प्रतिकूल मौसमका कारण तातोपानी, रसुवागढी र पछिल्लोपटक कोरोला नाकासमेत बन्द भएपछि चाडपर्व लक्षित अर्बौँ रुपैयाँ बराबरका सामानहरू बाटोमै अलपत्र परेका छन्। चाडबाडको समयमा बजारमा अत्यावश्यक लत्ताकपडा, जुत्ता, विद्युतीय सामग्री, स्याउ तथा लसुनजस्ता उपभोग्य वस्तुहरूको अभाव हुने र मूल्यवृद्धि आकासिने जोखिम बढेको छ।

नेपाल–चीन जोड्ने प्रमुख लाइफलाइन मानिएका तातोपानी र रसुवागढी नाका बाढीपहिरोले सडक सञ्जाल क्षतविक्षत बनाएपछि लामो समयदेखि अवरुद्ध छन्। यी नाका बन्द भएपछि व्यापारीहरूले वैकल्पिक मार्गका रूपमा मुस्ताङस्थित कोरोला नाकाबाट सामान आयात गरिरहेका थिए। तर, आइतबारदेखि हिमपहिरो र बाढीपहिरोका कारण कोरोला नाकासमेत अवरुद्ध भएपछि चीनसँगको स्थल अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार पूर्ण रूपमा रोकिएको छ।

भन्सार विभागका प्रवक्ता किशोर बर्तौलाको भनाइ

नाकाहरूको वर्तमान अवस्थाबारे जानकारी दिँदै भन्सार विभागका प्रवक्ता किशोर बर्तौलाले हाल चीनतर्फका मुख्य दुई नाका लामो समयदेखि पूर्ण रूपमा बन्द रहेको र तेस्रो नाका खुलाउने प्रयास भइरहेको बताएका छन्।

प्रवक्ता बर्तौलाले भने, "बाढीपहिरो आएयता रसुवागढी र तातोपानी दुवै नाका पूर्ण रूपमा बन्द अवस्थामा छन्। सडक तथा पूर्वाधारमा गम्भीर क्षति पुगेकाले त्यहाँ तत्काल आवागमन सहज हुन सकेको छैन। यता वैकल्पिक रूपमा प्रयोग भइरहेको कोरोला नाका पनि आइतबारदेखि बन्द हुन पुगेको छ। तर, कोरोला नाकाको अवरोध पन्छाएर यसलाई जतिसक्दो चाँडो पुनः सञ्चालनमा ल्याउने तीव्र तयारी भइरहेको छ।" उनका अनुसार सडक विभाग र स्थानीय प्रशासनसँग समन्वय गरेर कोरोलाको अवरोध हटाउन काम भइरहेको छ।

नाकाहरूको वर्तमान अवस्था

१. तातोपानी नाका : सिन्धुपाल्चोकस्थित तातोपानी नाका गत साउन १ गते आएको बाढीपहिरोले सडक बगाएपछि ठप्प छ। चीनबाट आयात हुने सामानको ठूलो हिस्सा ओगट्ने यो नाका लामो समयदेखि बन्द हुँदा व्यापारीहरूले वैकल्पिक बाटो खोज्न बाध्य भएका थिए।

२. रसुवागढी नाका : गत भदौ १७ गते आएको विनाशकारी बाढी र पहिरोपछि रसुवागढी नाका अनिश्चितकालका लागि बन्द छ। बाढीले सडक, पुल तथा भन्सार क्षेत्र वरपर संरचनाहरूमा ठूलो क्षति पुर्‍याएकाले पुनर्निर्माणमा समय लागिरहेको छ।

३. कोरोला नाका : दुई मुख्य नाका बन्द भएपछि दसैँ-तिहारका लागि सामान ल्याउने मुख्य विकल्प बनेको मुस्ताङको कोरोला नाकामा आइतबारबाट हिमपहिरो तथा बाढीका कारण आवागमन ठप्प भएको छ।

सात सयभन्दा बढी कन्टेनर सीमामै अड्किए

नाकाहरू एक्कासि बन्द भएपछि चीनबाट दसैँ, तिहार तथा जाडो यामका लागि मगाइएका करिब ७०० कन्टेनर मालसामान सीमा क्षेत्र तथा चिनियाँ भूभागमै रोकिएका छन्। कन्टेनरहरूमा रेडिमेड कपडा, जुत्ता-चप्पल, फलफूल (विशेषगरी स्याउ), लसुन, कस्मेटिक्स, र घरायसी विद्युतीय सामग्रीहरू रहेका छन्।

चाडपर्व लक्षित सामान समयमै बजारमा नपुग्दा एकातिर व्यवसायीहरूको करोडौँ लगानी जोखिममा परेको छ भने अर्कोतर्फ कन्टेनरको बिलम्ब शुल्क (डिमरेज चार्ज) र बैंक ब्याजको भार थपिँदै गएको छ। फलफूलजस्ता छिटो सड्ने वस्तुहरू कन्टेनरमै कुहिने अवस्था आएपछि व्यापारीहरू थप चिन्तित बनेका छन्।

६ मध्ये ३ नाकामा पूर्वाधार शून्य

नेपाल–चीन पारवहन सम्झौताको प्रोटोकल अनुसार दुई देशबीच ६ वटा नाकाबाट अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सञ्चालन गर्ने सहमति भएको थियो। जसमा रसुवागढी, तातोपानी, कोरोला, किमाथाङ्का (संखुवासभा), ओलाङचुङगोला (ताप्लेजुङ) र यारी (हुम्ला) पर्दछन्। तर, हालसम्म रसुवागढी, तातोपानी र कोरोलाबाहेक बाँकी तीन नाकामा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारका लागि आवश्यक भन्सार, क्वारेन्टाइन तथा सडक पूर्वाधार निर्माण नै हुन सकेको छैन। जसका कारण सञ्चालनमा रहेका तीनवटै नाका प्राकृतिक विपत्तिका कारण बन्द हुँदा विकल्पहीन अवस्था सिर्जना भएको हो।

तत्काल कूटनीतिक पहल आवश्यक

नेपाल हिमालयन सीमापार व्यापार संघका अनुसार दसैँको व्यापार वर्षभरिकै कुल व्यापारको ठूलो हिस्सा हुने गर्दछ। व्यवसायीहरूले सरकारलाई तत्काल चिनियाँ पक्षसँग उच्चस्तरीय कूटनीतिक पहल गरेर अवरुद्ध सडक मर्मत गर्न र रोकिएका कन्टेनरहरू प्राथमिकताका आधारमा नेपाल भित्र्याउने वातावरण बनाउन माग गरेका छन्।

यदि आगामी केही दिनभित्र कोरोला वा अन्य कुनै नाकाबाट सामान आयात सुचारु नगरिए यस वर्षको दसैँ बजारमा चिनियाँ लत्ताकपडा तथा उपभोग्य वस्तुहरूको चरम अभाव हुने र उपभोक्ताले चर्को मूल्यवृद्धि खेप्नुपर्ने निश्चित देखिएको छ।