ग्लोबल फाइनान्सले सन् २०२५ जुलाई १ देखि २०२६ जुन ३० सम्मको अवधिलाई आधार बनाएर विश्वका विभिन्न देशका केन्द्रीय बैंकका गभर्नरहरूको कार्यसम्पादन मूल्यांकन गरेको हो। यस मूल्यांकनमा मौद्रिक नीतिको प्रभावकारिता, वित्तीय क्षेत्रको नियमन तथा सुपरिवेक्षण, नीतिगत पारदर्शिता, केन्द्रीय बैंकको स्वायत्तता, आर्थिक पूर्वानुमान र राष्ट्रिय आर्थिक लक्ष्य प्राप्तिमा पुर्याएको योगदानलाई मुख्य आधार बनाइएको छ।
प्रतिवेदनमा गभर्नरहरूलाई ‘ए प्लस’देखि ‘एफ’सम्मको ग्रेड प्रदान गरिएको छ। ‘ए प्लस’ उत्कृष्ट र ‘एफ’ सबैभन्दा कमजोर कार्यसम्पादनको सूचक हो। यस मूल्यांकनमा नेपालका गभर्नर पौडेलले ‘बी’ ग्रेड पाएका हुन्।
डा. पौडेल सन् २०२५ मेमा नेपाल राष्ट्र बैंकको गभर्नर नियुक्त भएका थिए। उनको कार्यकालको प्रारम्भिक अवधिमा नेपालको बाह्य आर्थिक स्थायित्वमा उल्लेखनीय सुधार देखिएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। त्यस्तै, मुद्रास्फीति तुलनात्मक रूपमा न्यून रहँदा राष्ट्र बैंकले आर्थिक गतिविधिलाई सहयोग पुग्ने गरी मौद्रिक नीति अवलम्बन गरेको मूल्यांकन गरिएको छ।
प्रतिवेदनअनुसार राष्ट्र बैंकले नीतिगत दर ४.२५ प्रतिशत र बैंक दर ५.७५ प्रतिशत कायम गरेको थियो। मौद्रिक नीतिमार्फत आर्थिक गतिविधिलाई सहयोग पुर्याउने प्रयासलाई पनि नेपालको मूल्यांकनमा सकारात्मक पक्षका रूपमा हेरिएको छ।
पूर्वगभर्नर अधिकारीको तुलनामा सुधार
नेपाल राष्ट्र बैंकका पूर्वगभर्नर महाप्रसाद अधिकारीले ग्लोबल फाइनान्सको यसअघिका मूल्यांकनमा फरक–फरक ग्रेड प्राप्त गरेका थिए। उनले सन् २०२२ मा ‘सी’, सन् २०२३ मा ‘बी माइनस’ र सन् २०२४ मा ‘सी प्लस’ ग्रेड पाएका थिए।
यसपटक वर्तमान गभर्नर पौडेलले ‘बी’ ग्रेड प्राप्त गरेका छन्। यसले पछिल्लो मूल्यांकनमा नेपालको ग्रेड पूर्वगभर्नर अधिकारीले सन् २०२४ मा प्राप्त गरेको ग्रेडभन्दा एक तह माथि रहेको देखाउँछ। यद्यपि, फरक गभर्नर र फरक समयावधिमा गरिएको मूल्यांकन भएकाले यसलाई सीधा कार्यसम्पादन तुलना मान्न मिल्दैन।
विश्वका अन्य केन्द्रीय बैंकको मूल्यांकन
ग्लोबल फाइनान्सको सन् २०२६ को ‘सेन्ट्रल बैंकर रिपोर्ट कार्ड’मा डेनमार्क र पेरुका गभर्नरले सबैभन्दा उच्च ‘ए प्लस’ ग्रेड प्राप्त गरेका छन्। त्यस्तै, चिली, कोस्टारिका, ग्वाटेमाला, भारत, जमैका, पाराग्वे, सिंगापुर र दक्षिण अफ्रिकाका गभर्नरले ‘ए’ ग्रेड पाएका छन्।
अल्बानिया, अर्जेन्टिना, कम्बोडिया, चेक गणतन्त्र, डोमिनिकन गणतन्त्र, केन्या, कुवेत, मोरक्को, फिलिपिन्स, पोल्यान्ड, सर्बिया, स्विट्जरल्यान्ड, ताइवान र संयुक्त अरब इमिरेट्सले ‘ए माइनस’ ग्रेड प्राप्त गरेका छन्।
अस्ट्रेलिया, बहामास, ब्राजिल, क्यानडा, चीन, कोलम्बिया, इजिप्ट, नाइजेरिया, श्रीलंका, जाम्बिया, अजरबैजान, बुल्गेरिया, युरोपेली संघ, हंगेरी, नर्वे, जोर्डन र साउदी अरेबियाले ‘बी प्लस’ ग्रेड पाएका छन्।
नेपालसँगै आर्मेनिया, बोस्निया तथा हर्जगोभिना, बहराइन, कतार, स्विडेन, टर्की र बेलायतले ‘बी’ ग्रेड प्राप्त गरेका छन्।
त्यस्तै, पाकिस्तान, दक्षिण कोरिया र न्युजिल्यान्डले ‘बी माइनस’, अंगोला, घाना, मौरिटानिया र मोजाम्बिकले ‘सी प्लस’ ग्रेड पाएका छन्। मध्य अफ्रिकी राज्यहरूको बैंक, गाम्बिया, जर्जिया र रुवान्डाले ‘सी’, आइसल्यान्डले ‘सी माइनस’ तथा ट्युनिसियाले ‘डी प्लस’ ग्रेड प्राप्त गरेका छन्।
ग्लोबल फाइनान्सको वार्षिक रिपोर्ट कार्डलाई विश्वका केन्द्रीय बैंकका गभर्नरहरूको कार्यसम्पादन मूल्यांकन गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय सूचकका रूपमा हेरिन्छ। यसले मौद्रिक नीति सञ्चालन, वित्तीय क्षेत्रको स्थायित्व, पारदर्शिता र आर्थिक व्यवस्थापनमा केन्द्रीय बैंकहरूको भूमिकालाई तुलनात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्छ।