पिप्पा बेग र जेनिफर सन्डबर्गले १६ वर्षअघि सन् २००९ मा आफूहरु दुवै जना ‘सह सीईओ’ भएर बोर्ड इन्टेलिजेन्स नामक कम्पनी शुरु गर्दा धेरैले धेरै थरिका टिप्पणी गरे । 

महिलाहरु मिलेर बस्नै सक्दैनन्, सानो तिनो कुरामा झगडा गर्छन् र कम्पनीलाई व्यवसायिकरुपमा होइन, घरायसीरुपमा चलाउन खोज्छन् । एक अर्काको डाहा गर्छन र पाएसम्म एक अर्काको खुट्टा तानेर लडाउन खोज्छन् ।

त्यतिमात्र होइन, सुत्केरी विदा मात्र होइन, कतिपय समयमा त मासिक श्रावको समयमा समेत विदा लिने गरेको घटनालाई लिएर धेरै पुरुषहरु महिलाहरुको व्यवस्थापकिय कौसल, समय व्यवस्थापन आदी विषयमा प्रश्न गर्छन ।

तर १६ वर्षको अवधिमा उनीहरुको कम्पनीले फड्को मारेको मात्रै छैन, बेलायतका धेरै मानिसहरुको लागि उनीहरु आदर्श साझेदारको रुपमा चिनिन थालेका छन् । उनीहरुको कम्पनीले यतिबेला २ सय जनालाई रोजगारी दिएको छ, व्यापारिक क्षेत्रका ठूला ठूला विवादहरुको समाधानमा वुद्धिमत्तापूर्णरुपमा सहयोगी भूमिका खेलिरहेको छ ।

१६ वर्षको अवधिमा पिप्पा बेग र जेनिफर सन्डबर्ग दुवै जना दुई-दुई सन्तानको आमा बने । अन्य कम्पनीमा भएको भए उनीहरुलाई गर्भावस्था र सुत्केरी समयमा काम गर्न गाह्रो हुन्थ्यो । तर महिला पार्टनर भएकोले उनीहरु दुवैले एक अर्काको समस्या बुझे र एक जनाले विदा बस्दा अर्काले धेरै काम गरेर त्यसको क्षतिपूर्ती गरे । त्यसमाथि उनीहरुले सल्लाह गरेरै गर्भाधान गरे । अर्थात दुवै जनाले एउटै समयमा बच्चा जन्माउँदा कम्पनीको काममा असर पार्न सक्ने विचार गरेर व्यवसायिक साझेदारसँग छलफल गरेरै अलग अलग समयमा गर्भवती भए । त्यसले गर्दा कम्पनीको काममा कहिल्यै पनि असर गरेन । ‘कम्पनी सफल बनाउन धेरै कुरा चाहिन्छ, त्यसमध्ये सबैभन्दा ठूलो कुरा साझेदारसँगको विश्वासपूर्ण सम्वन्ध हो, त्यो भयो भने जस्तासुकै अडचन पनि समाधान गर्न सकिन्छ’ बेग भन्छिन् ।

उनीहरु मात्र होइन, पछिल्लो समय बेलायत र अरु धेरै देशको कर्पाेरेट क्षेत्रमा महिला साझेदारी उल्लेख्यरुपमा बढ्दै गइरहेको छ । त्यो टिकाउ पनि देखिएको छ । महिलाहरुले साझेदार भएर चलाएका कम्पनीहरुले महत्वाकांक्षी लक्ष्य निर्धारण गर्दैनन्, त्यसैले उनीहरुले ‘टार्गेट मिट’को अस्वभाविक तनाव पनि झेल्नु पर्दैन । बरु उनीहरु कुनै पनि अनावश्यक तनाव झेल्नु नपर्ने गरि औसतरुपमा लक्ष्य निर्धारण गर्छन्, जो पुरा गर्नको लागि सहज हुन्छ । धेरै तिगडमबाजी अपनाउनु पर्दैन ।

कम्पनी महिला कर्मचारी मैत्री भएपछि परिणाम पनि निकै धेरै आउने गरेको र कर्मचारीहरुले विदा थोरै लिने गरेको विभिन्न अनुसन्धानहरुले देखाएका छन् । व्यवसायिक कम्पनीहरुको बारेमा अध्ययन अनुसन्धान गर्दै उनीहरुको क्षमता अभिवृद्धिको बारेमा तालिम दिने गरेका व्यवस्थापन विज्ञ अड्रे ह्यामेटनरको बुझाईमा महिला साझेदारहरु भएका कम्पनीहरु व्यवसायिक झमेलामा पर्ने घटना एकदमै कम हुने गरेको बताउँछन् । ह्यामेटनरका अनुसार महिला साझेदारहरु राता रात धनी हुने होइन, टिकाउ भएर काम गर्ने दीर्घकालिन रणनीतिमा विश्वास गर्छन् । महिला व्यवस्थापकहरु पुरुषको तुलनामा आफू जस्तै सक्षम महिलाहरुमाथि धेरै विश्वास गर्छन् ।

‘मैले एकजना त्यस्ता कम्पनीको मालिकसँग काम गरें, जस्ले ५ वर्षको अवधिमा एक दिन पनि विदा लिइनन् । उनले निरन्तर आफू जस्तै सक्षम व्यवस्थापकको खोजी गरिरहेकी थिइन, जब त्यस्तो व्यक्ति भेटाइन उनी सबै काम जिम्मा लगाएर लामो विदामा गइन’ ह्यामेटनर भन्छन्—महिलाले महिलामाथि कतिसम्म विश्वास गर्छन् र पुरुष व्यवस्थापकहरुको नियतमाथि उनीहरु कतिसम्म अविश्वास गर्छन् भन्ने कुराको यस्ता धेरै उदाहरण मैले देखेको छु ।

एक महिला सह प्रमुख कार्यकारी (सह सीईओ) अर्को कार्यकारीको साथ एक कम्पनीको नेतृत्व गर्दछ, शीर्ष नेतृत्व साझा गर्दछ, र एकल महिला सीईओहरूले महत्त्वपूर्ण ध्यान पाउँदछन् । उनको भनाई महिलाले पुरुषलाई साझेदार बनाएर काम गर्दा भन्दा महिलालाई नै साझेदार बनाएर कम्पनी संचालन गर्दा सफल हुने सम्भावना उच्च हुन्छ । ‘व्यवसायिकरुपमा काम गर्ने महिलाहरुको सोंच शैली र समस्याहरु धेरै मिल्दा जुल्दा हुन्छन् । त्यसैले व्यवहारिकरुपमा समेत काम गर्न सहज हुन्छ, जुन सहजता पुरुषलाई साझेदार बनाएर काम गर्दा हुँदैन,’ उनी भन्छिन् । सबैमा लागू नहोला तर अधिकांश पुरुष सिईओ वा व्यवस्थापकहरुले महिला सहकर्मीसँग केवल व्यवसायिक सफलताको लागि मात्र सहकार्य गर्दैनन्, उनीहरुको निहित स्वार्थ ‘अरु नै केही’ हुन्छ । अर्थात् अपवादवाहेक अधिकांश पुरुषहरु महिला सहकर्मीसँग व्यवसायिक भन्दा ‘अरु नै स्वार्थ केन्द्रित’ भएर काम गर्छन् र मौका आउँदा उनीहरुले आफ्नो नियत देखाइहाल्छन् । त्यसैले महिला सीईओ वा व्यवस्थापकहरु हरदम चनाखो हुनुपर्छ, जुन अवस्था महिला सहकर्मी, सह सीईओ वा व्यवस्थापक हुँदा झेल्नु पर्दैन ।

 महिलाबीचको साझेदार र सह सीईओको अवधारणका फाइदाहरु

समावेशी र सहयोगी नेतृत्व

महिला सीईओहरूले प्रायस् अधिक सहयोगी र सहभागितामूलक निर्णय लिने शैली अपनाउँछन्, सक्रिय रूपमा विविध टोलीका सदस्यहरूबाट इनपुट र प्रतिक्रिया खोज्छन्। यो एक एकवचन, निरंकुश नेताको परम्परागत (नायक आर्किटाइप) को विपरीत छ, जसले अधिक एकजुट र प्रेरित कार्यबलको नेतृत्व गर्दछ।

समानुभूति र सम्बन्धपरक बुद्धिमत्तामा जोड

महिला नेताहरूले भावनात्मक बुद्धिमत्ता र समानुभूतिमा उच्च स्कोर गर्छन्, जसले उनीहरूलाई बलियो सम्बन्ध निर्माण गर्न, मनोवैज्ञानिक सुरक्षालाई बढावा दिन र कर्मचारीको चिन्तालाई प्रभावकारी रूपमा सम्बोधन गर्न सक्षम बनाउँछ। यो सम्बन्धपरक शैलीले कामको सन्तुष्टि, अवधारण, र समग्र उत्पादकता बढाउन सक्छ।

लचिलोपन र अनुकूलनशीलता

नेभिगेट प्रणाली र पूर्वाग्रहहरू जुन उनीहरूको लागि निर्माण गरिएको थिएन, महिला सीईओहरूसँग प्रायस् अनुकूलनशीलता, आत्म-जागरूकता, र लचिलोपनमा तीक्ष्ण सीपहरू हुन्छन्। तिनीहरू प्रायः संकट र अनिश्चितता व्यवस्थापन गर्न सिपालु हुन्छन् जबकि कर्मचारीको भलाइमा ध्यान केन्द्रित गर्छन् ।

कार्य जीवन सन्तुलन र लचिलोपनलाई प्राथमिकता

व्यावसायिक र व्यक्तिगत जिम्मेवारीहरूलाई सन्तुलन गर्ने चुनौतीहरू पहिचान गर्दै, महिला नेताहरूले प्रायस् लचिलो कार्य व्यवस्था र सहयोगी नीतिहरू, जस्तै अभिभावकीय बिदाको लागि वकालत र कार्यान्वयन गर्छन्। यसले संस्कृतिलाई बढावा दिन्छ जसले कल्याणलाई महत्त्व दिन्छ र शीर्ष प्रतिभालाई आकर्षित गर्न र कायम राख्न मद्दत गर्दछ।

चुनौती

महिला सह सीईओको अवधारण र उनीहरुबीचको सहयकार्यका फाइदा मात्र छैनन्, कतिपय अवस्थामा बेफाइदा पनि पुर्याउने गरेको अनुसन्धानकर्मीहरु बताउँछन् । उनीहरुका अनुसार कम्पनीमा दुवै जना महिला सह सीईओ वा प्रमुख निर्णयकर्ता हुँदा कतिपय अवस्थामा निर्णय लिन ढिलाई हुन्छ । किनकी महिलाहरु पुरुषहरु जस्तो खतरा मोल्न सक्दैनन्, उनीहरु निकै सोंच विचार गरेर अन्तिममा निर्णय गर्छन् । कतिपय बेला यस्तो प्रवृत्ति उचित भए पनि कैयों बेला भने त्यस्ले घाटा पुर्याउन सक्छ । निर्णय ढिलो गर्दा आउन लागेका सम्भावित अवसरहरु गुम्न सक्छन् ।

(रिवुटडटआईओमा प्रकाशित आलेखको भावानुवाद)