बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले शेयर धितोमा प्रवाह गर्ने यस्तो कर्जाको कुल आकार १ खर्ब ५२ अर्ब ४० करोड ३३ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।
राष्ट्र बैंकको पछिल्लो तथ्याङ्कअनुसार पुस मसान्तसम्ममा कुल मार्जिन प्रकृतिको कर्जा १ खर्ब ५२ अर्ब ४० करोड ३३ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। यो तथ्याङ्क अघिल्लो छ महिना अर्थात् असार मसान्तको तुलनामा ८.३ प्रतिशतले बढी हो। पुस मसान्तसम्मको विवरणलाई सूक्ष्म रूपमा केलाउँदा पछिल्लो छ महिनाको अवधिमा मात्रै शेयर धितो कर्जा ११ अर्ब ७० करोड १२ लाख रुपैयाँले बढेको छ। यद्यपि, अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को सोही अवधिमा यस्तो कर्जाको वृद्धिदर २६.३ प्रतिशत थियो। यस वर्ष वृद्धिदर केही सुस्त देखिए पनि कुल कर्जाको परिमाण भने विगतको तुलनामा निकै माथि पुगेको छ। बजारमा तरलताको सहज उपलब्धता र बैंकहरूको ब्याजदर एकल अंकमा झर्दै गएपछि लगानीकर्ताहरूले शेयर धितोमा कर्जा लिएर लगानी गर्ने रणनीतिलाई प्राथमिकता दिएको देखिन्छ। यसले बजारमा कारोबार रकम (टर्नओभर) बढाउन र समग्र बजारलाई चलायमान बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको छ।
तथ्याङ्क अनुसार शेयर बजारमा ठुला लगानीकर्ताहरूको पकड र सक्रियता अझै पनि निकै बलियो रहेको देखिन्छ। राष्ट्र बैंकले कर्जाको सीमाअनुसार गरेको वर्गीकरणमा १ करोड रुपैयाँ (१० मिलियन) भन्दा माथिको ऋण लिनेहरूको सङ्ख्या र रकम सबैभन्दा उच्च छ। पुस मसान्तसम्ममा १ करोडभन्दा माथिको शेयर धितो कर्जा मात्रै १ खर्ब ६ अर्ब ११ करोड ५१ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। यो कुल मार्जिन कर्जाको झण्डै ७० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा हो। यस वर्गमा पछिल्लो छ महिनामा ७.३ प्रतिशत अर्थात् ७ अर्ब १८ करोड ७२ लाख रुपैयाँ थप लगानी भएको छ।
यसै गरी, मध्यम स्तरका लगानीकर्ताहरूको सक्रियता पनि निकै उत्साहजनक छ। ५० लाखदेखि १ करोड रुपैयाँसम्मको शेयर धितो कर्जामा सबैभन्दा उच्च वृद्धिदर देखिएको छ। यस वर्गको कर्जा प्रवाह पछिल्लो छ महिनामा १२.८ प्रतिशतले बढेर १८ अर्ब ७ करोड ९१ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो महिनाको तुलनामा यसमा २ अर्ब ४ करोड ९३ लाख रुपैयाँ थपिएको छ। प्रतिशतका आधारमा यो वृद्धिदर अन्य सबै श्रेणीको तुलनामा बढी हो।
यता २५ लाखदेखि ५० लाख रुपैयाँसम्मको कर्जा प्रवाहमा पनि १०.३ प्रतिशतको वृद्धि देखिएको छ। पुस मसान्तसम्म यस वर्गमा १९ अर्ब ३८ करोड २० लाख रुपैयाँ ऋण लगानी भएको छ। अघिल्लो छ महिनाको तुलनामा यसमा १ अर्ब ८१ करोड ५९ लाख रुपैयाँ वृद्धि भएको छ। साना र मझौला लगानीकर्ताहरूले यस सीमाभित्र रहेर कर्जा परिचालन गरी बजारमा आफ्नो सहभागिता जनाइरहेका छन्। साना लगानीकर्ताहरूले लिने २५ लाख रुपैयाँभन्दा कमको कर्जा भने ८ अर्ब ८२ करोड ७१ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। यसमा ७.९ प्रतिशतको सुधार देखिएको छ। साना लगानीकर्ताहरूको ऋण लिने दर अन्य वर्गको तुलनामा केही कम देखिए पनि यो वर्गको निरन्तर वृद्धिले बजारमा सर्वसाधारणको पहुँच बढ्दै गएको पुष्टि गर्छ।
राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिको समीक्षा मार्फत शेयर धितो कर्जाको सीमामा हटाउनु र बैंकहरूले पनि शेयर कर्जालाई सुरक्षित लगानीको रूपमा लिएर प्राथमिकता दिनुले यो वृद्धि सम्भव भएको हो। दोस्रो बजारमा कारोबार रकम (टर्नओभर) बढ्नमा पनि यो कर्जा प्रवाहले ठुलो भूमिका खेलेको छ।
समग्रमा, ६ महिनाको यो तथ्याङ्कले शेयर बजारमा तरलताको अभाव नरहेको र लगानीकर्ताहरू बैंकबाट ऋण लिएरै भए पनि लगानी बढाउन इच्छुक रहेको पुष्टि गर्दछ। बैंकहरूको ब्याजदर अझै घट्ने अपेक्षा र बजारको प्राविधिक सुधारले आगामी दिनमा शेयर धितो कर्जाको माग अझै बढ्न सक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। तथापि, कर्जाको ठुलो हिस्सा ठुला लगानीकर्तामा मात्र केन्द्रित हुँदा बजारमा उनीहरूको प्रभाव बढी रहने र साना लगानीकर्ता जोखिममा पर्न सक्ने सम्भावनाप्रति भने सचेत रहनुपर्ने जानकारहरू बताउँछन्।
