सुवास निरौला

प्रभु बैंकको सञ्चालक समितिको २०८२ माघ १९ गते बसेको ४९९ औँ बैठकले तत्कालीन प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अशोक शेरचनको राजीनामा स्वीकृत गरेसँगै बैंकमा एउटा युगको अन्त्य र नयाँ अध्यायको सुरुवात भयो।

शेरचनको राजीनामासँगै रिक्त रहेको उक्त पदमा बैंकको सञ्चालक समितिको २०८२ माघ २० गते  बसेको ४०० औँ बैठकले अनुभवी बैंकर सुमन शर्मालाई आगामी ४ वर्षका लागि प्रमुख कार्यकारी अधिकृतमा नियुक्त गरेको छ। नेतृत्वमा आएको यो परिवर्तन यस्तो समयमा भएको छ जहाँ बैंकको पछिल्लो वित्तीय विवरणले निकै चुनौतीपूर्ण र कठिन अवस्थाको चित्रण गर्छ । पुस मसान्तसम्मको दोस्रो त्रैमासिक अपरिष्कृत वित्तीय विवरणलाई आधार मान्दा नयाँ प्रमुख कार्यकारी अधिकृत शर्माले कार्यभार सम्हाल्ने बित्तिकै गम्भीर वित्तीय सन्तुलन र सुधारका कार्यहरूलाई अगाडि बढाउनुपर्ने छ।

वित्तीय विवरणका मुख्य सूचकहरूलाई केलाउँदा सबैभन्दा डरलाग्दो चित्र बैंकको खराब कर्जा अर्थात् निष्क्रिय कर्जा (एनपीएल) ले देखाएको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा ५.०६ प्रतिशत रहेको निष्क्रिय कर्जा अहिले ह्वात्तै बढेर ७.९४ प्रतिशत पुगेको छ। यो वृद्धिले बैंकको कर्जा असुली प्रक्रियामा आएको गम्भीर शिथिलता र लगानी गरिएको पुँजी जोखिममा रहेको सङ्केत गर्दछ। ८ प्रतिशतको हाराहारीमा पुगेको निष्क्रिय कर्जा कुनै पनि स्वस्थ वाणिज्य बैंकका लागि ठुलो टाउको दुखाइको विषय हो। नयाँ नेतृत्वका लागि पहिलो र सबैभन्दा ठुलो चुनौती नै यो निष्क्रिय कर्जाको ग्राफलाई तल झार्नु र थप कर्जालाई खराब हुनबाट रोक्नु हुनेछ। निष्क्रिय कर्जा वृद्धिसँगै बैंकले सम्भावित जोखिम व्यवस्थापनका लागि गर्नुपर्ने प्रोभिजनिङ (इम्पेयरमेन्ट चार्ज) मा पनि भारी वृद्धि भएको छ। विवरण अनुसार बैंकले १ अर्ब ४५ करोड ५६ लाख ३१ हजार रुपैयाँ इम्पेयरमेन्ट चार्जका लागि छुट्टाउनुपरेको छ। जसले बैंकको खुद नाफा आर्जनमा प्रत्यक्ष प्रहार गरेको छ।

बैंकको नाफाको अवस्थालाई हेर्दा पनि उत्साहजनक स्थिति देखिँदैन। चालु आर्थिक वर्षको दोस्रो त्रैमासिकसम्ममा बैंकले १ अर्ब १ करोड ४४ लाख ५७ हजार रुपैयाँ खुद नाफा आर्जन गरेको छ। जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको १ अर्ब ३३ करोड ६१ लाख ३८ हजार रुपैयाँको तुलनामा करिब २४ प्रतिशतले न्यून हो। नाफामा आएको यो गिरावटले बैंकको प्रतिशेयर आम्दानी (ईपीएस) लाई पनि प्रभाव पारेको छ। अघिल्लो वर्ष ११.३५ रुपैयाँ रहेको प्रतिशेयर आम्दानी अहिले ८.६२ रुपैयाँमा खुम्चिएको छ। लगानीकर्ता र शेयरधनीहरूका लागि प्रतिशेयर आम्दानीमा आएको यो गिरावटले बैंकको आकर्षण कम गराउन सक्छ। जसलाई पुनः लयमा फर्काउनु शर्माका लागि अर्को कठिन कार्य हुनेछ।

यसभन्दा पनि बढी चिन्ताजनक पक्ष भनेको बैंकको वितरणयोग्य नाफाको अवस्था हो। वित्तीय विवरण अनुसार बैंकको वितरणयोग्य नाफा ३ अर्ब ३५ करोड ६४ लाख ४८ हजार रुपैयाँ ऋणात्मक रहेको छ। अघिल्लो वर्षको सञ्चित नोक्सानी र यस वर्षको प्रोभिजनिङपछिको अवस्थाले गर्दा बैंक अहिले शेयरधनीहरूलाई कुनै पनि लाभांश बाँड्न सक्ने स्थितिमा छैन। ३ अर्बभन्दा बढीको यो घाटालाई पूर्ति गरेर बैंकलाई लाभांश वितरण गर्न सक्ने अवस्थामा पुर्‍याउनु नयाँ सीईओका लागि सबैभन्दा ठुलो व्यावसायिक चुनौती हो। यसले गर्दा आगामी केही वर्षसम्म शेयरधनीहरूले प्रतिफलको आशा गर्न कठिन हुने देखिन्छ। यो नै शर्माको कार्यकालको सबैभन्दा ठूलो अग्निपरीक्षा हो।

बैंकको पुँजी पर्याप्तता अनुपात (सीएआर) तर्फ नजर लगाउँदा यो अहिले १२.३८ प्रतिशत रहेको छ। अघिल्लो वर्ष १२.८४ प्रतिशत रहेको यो अनुपातमा सङ्कुचन आउनुले बैंकलाई थप कर्जा विस्तार गर्न नियामक दबाब पर्न सक्ने देखाउँछ। यदि निष्क्रिय कर्जा अझै बढ्दै गयो र त्यसका लागि थप पुँजी व्यवस्थापन गर्नुपर्‍यो भने बैंकको पूँजी कोषमा थप दबाब पर्ने निश्चित छ। यसका साथै, बैंकको कर्जा र निक्षेपको अनुपात (सिडी रेसियो) ७०.९१ प्रतिशत छ। निक्षेप सङ्कलन ३ खर्ब ४० अर्ब ७३ करोड ७३ लाख २० हजार रुपैयाँ रहँदा कर्जा प्रवाह २ खर्ब २७ अर्ब ३२ करोड ११ लाख ४० हजार रुपैयाँ मात्र छ। यसले बैंकसँग लगानीका लागि प्रशस्त तरलता रहेको त देखाउँछ। तर बजारको जोखिम र आफ्नै आन्तरिक समस्याका कारण नयाँ कर्जा लगानी गर्ने क्षेत्र पहिचान गर्नु र सुरक्षित लगानी गर्नु शर्माका लागि अर्को पेचिलो विषय हुनेछ।

सञ्चालन खर्चतर्फ हेर्दा बैंकको कर्मचारी खर्च २ अर्ब २१ करोड ५१ लाख ३२ हजार र अन्य सञ्चालन खर्च ८६ करोड १२ लाख ८७ हजार रुपैयाँ रहेको छ। नाफा घटिरहेको अवस्थामा यस्तो उच्च सञ्चालन खर्चलाई व्यवस्थापन गर्नु र उत्पादकत्व बढाउनु नयाँ नेतृत्वको अर्को दायित्व हुनेछ। बैंकको आधार दर (बेस रेट) ७.०६ प्रतिशत र ब्याज दरको अन्तर (स्प्रेड रेट) ३.८० प्रतिशत रहेको छ। ब्याज आम्दानी घटेको र ब्याज खर्च बढ्दो क्रममा रहेको अवस्थामा बैंकको खुद ब्याज आम्दानी ४ अर्ब ९८ करोड ४० लाख रुपैयाँमा सीमित हुनुले बैंकको मुख्य व्यावसायिक आम्दानीको स्रोतमा पनि सुधारको खाँचो रहेको प्रस्ट पार्छ।

नयाँ प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सुमन शर्माले बैंकको यो जटिल वित्तीय अवस्थालाई सुधार गर्न बहु आयामिक रणनीति अपनाउनुपर्ने देखिन्छ। ८ प्रतिशतको हाराहारीमा पुगेको निष्क्रिय कर्जालाई घटाउनका लागि उनले कर्जा असुली विभागलाई सक्रिय बनाउने, धितो लिलामी प्रक्रियालाई तीव्रता दिने वा गैर–बैंकिङ सम्पत्ति व्यवस्थापनमा जोड दिनुपर्ने देखिन्छ। ३ अर्ब ३५ करोडको ऋणात्मक वितरणयोग्य नाफालाई सकारात्मक बनाउन आगामी केही त्रैमासिकसम्म बैंकले आक्रामक रूपमा सञ्चालन मुनाफा बढाउनुपर्ने र खराब कर्जालाई पुनः नियमित (राइट ब्याक) गराउनुपर्ने दबाब छ। शेयर धनीहरूको घट्दो विश्वासलाई कायम राख्न र बैंकको साख जोगाउन उनले आफ्ना चार वर्षे कार्यकालको पहिलो वर्षलाई नै 'सङ्कट व्यवस्थापन' वर्षको रूपमा अगाडि बढाउनुपर्ने वित्तीय विवरणले सङ्केत गर्दछ।

यति मात्र होइन, बैंकको सम्पत्तिमा प्रतिफल (आरओए) पनि ०.७३ प्रतिशतबाट घटेर ०.४९ प्रतिशतमा झरेको छ। यसको अर्थ बैंकले आफ्नो उपलब्ध सम्पत्तिलाई पूर्ण क्षमतामा र नाफामूलक ढङ्गले परिचालन गर्न सकेको छैन। शर्माले नेतृत्व सम्हाल्दा बैंकको यो ओरालो लागेको ग्राफलाई रोक्नु र पुनः वृद्धिको दिशामा लैजानु नै उनको सबैभन्दा ठुलो उपलब्धि हुनेछ। पुस मसान्तको यो तथ्याङ्कले प्रभु बैंक एक सङ्क्रमणकालीन र चुनौतीपूर्ण वित्तीय अवस्थाबाट गुज्रिरहेको देखाउँछ। जहाँबाट बैंकलाई सुरक्षित र नाफामूलक किनारमा पुर्‍याउने जिम्मेवारी अब सुमन शर्माको काँधमा आएको छ। अशोक शेरचनको बहिर्गमन र शर्माको आगमनले बैंकमा नयाँ ऊर्जा ल्याउने अपेक्षा गरिए पनि, वित्तीय विवरणले देखाएको ७.९४ प्रतिशतको निष्क्रिय कर्जा र ३ अर्ब ३५ करोडको सञ्चित घाटा नै आगामी दिनका लागि शर्माको कार्यक्षमता मापन गर्ने कडी बन्नेछन्।