साउन र भदौ म्युचुअल फण्डहरूले प्रतिफल घोषणा गर्ने मुख्य महिना हो। यही लाभांश वितरणको तयारीका लागि असार महिनामा फण्डहरूले दोस्रो बजारमा आफ्नो शेयरको भारी कटौती गर्दै नगद थुपारेका छन्। पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार सञ्चालनमा रहेका ६१ वटा म्युचुअल फण्डहरूको बैंक मौज्दात असार मसान्तसम्म आइपुग्दा ४०.०६ प्रतिशतले बढेर १ हजार ३१३ करोड ७० लाख रुपैयाँ पुगेको छ। जेठ मसान्तमा यस्तो मौज्दात केवल ९३७ करोड ९५ लाख रुपैयाँ मात्र थियो। एकै महिनामा करिब ३७६ करोड रुपैयाँ नगद थपिनुले फण्डहरूले असारमा ठुलो परिमाणमा शेयर बिक्री गरेको पुष्टि गर्छ।
लाभांशको 'लोड' ले शेयर बिक्रीमा दबाब
म्युचुअल फण्डहरूले इकाई धनीहरूलाई लाभांश वितरण गर्नका लागि अनिवार्य रूपमा 'बुक प्रफिट' (वास्तविक नाफा) देखाउनुपर्ने हुन्छ। शेयरको भाउ बढेर मात्र पुग्दैन, त्यसलाई बिक्री गरेर नगदमा परिणत गरेपछि मात्र लाभांश बाँड्न मिल्ने कानुनी र व्यावहारिक प्रावधान छ। साउनदेखि नै लाभांश घोषणा गर्ने तयारीमा रहेका फण्डहरूले असारको अन्तिम सातासम्म आइपुग्दा आफ्नो पोर्टफोलियोमा रहेका राम्रा शेयरहरू बिक्री गरेर 'प्रोफिट बुकिङ' गरेका हुन्। यही कारणले पनि असार महिनामा शेयर बजारमा संस्थागत लगानीकर्ताको खरिद चापभन्दा बिक्री चाप बढी देखिएको थियो। फण्डहरूले साउनमा आफ्ना इकाई धनीलाई खुसी बनाउन असारमा 'लिक्विडिटी' (तरलता) बलियो बनाएका हुन्।
बैंक ब्याजदर न्यून हुँदा पनि किन थुपारियो नगद ?
अहिले बैंकहरूको ब्याजदर निकै तल्लो स्तरमा छ। यस्तो बेला बैंकमा पैसा राख्नुभन्दा शेयर बजारमा लगानी गर्नु फाइदाजनक मानिन्छ। तर, म्युचुअल फण्डहरूले यो सिद्धान्त विपरीत बैंक मौज्दात बढाउनुमा दुई वटा मुख्य कारण देखिन्छन्:
१. लाभांश वितरण: साउनमा घोषणा गरिने लाभांशका लागि बैंकमा पर्याप्त नगद मौज्दात हुनै पर्छ। शेयर बेचेर मात्र लाभांशको चेक काट्न सकिने भएकाले फण्डहरूले नगद थुपारेका हुन्।
२. बजारको अनिश्चितता: फण्ड म्यानेजरहरूमा असारको वृद्धिपछि बजारमा केही 'करेक्सन' आउन सक्छ भन्ने मनोविज्ञानले काम गरेको देखिन्छ। बजार थप घट्छ कि भन्ने भय वा सस्तो मूल्यमा पुनः शेयर उठाउन पाइने आशले उनीहरूले तत्कालका लागि शेयर बेचेर पैसा बैंकमा राखेका हुन्।
कुन फण्डसँग कति छ नगद ?
तथ्याङ्क अनुसार 'सिटिजन्स सुपर ३० म्युचुअल फण्ड' (C30MF) ले आफ्नो बैंक मौज्दात ६७९ प्रतिशतले बढाएर ११ करोड ७ लाख रुपैयाँ पुर्याएको छ। त्यस्तै 'सिटिजन सदाबहार योजना' (CSBY) ले ४७७ प्रतिशत र 'एनएमबि ५०' (NMB50) ले ३२३ प्रतिशतले नगद बढाएका छन्। यी फण्डहरूले असारमा आक्रामक रूपमा शेयर बिक्री गरेर नगद व्यवस्थापन गरेका हुन्। अर्कोतर्फ, 'एनएमबि हाइब्रिड फण्ड एल-२' सँग सबैभन्दा धेरै २० करोड ९० लाख रुपैयाँ फिक्स्ड डिपोजिटमा छ। यसले के देखाउँछ भने फण्डहरूले जोखिम व्यवस्थापनका लागि केही रकम मुद्दती निक्षेपमा पनि राख्ने गरेका छन्।
न्याभ (NAV) मा गिरावट: लगानीकर्तालाई धक्का
असारमा शेयर बिक्री बढाए पनि फण्डहरूको प्रतिइकाई खुद सम्पत्ति मूल्य (NAV) मा भने गिरावट देखिएको छ। जेठ महिनामा फण्डहरूको औसत न्याभ १०.७५ रुपैयाँ रहेकोमा असारमा ०.२८ पैसाले घटेर १०.४५ रुपैयाँमा झरेको छ। बजारमा आएको गिरावट र शेयर बिक्री गर्दा तिर्नुपर्ने कर तथा शुल्कका कारण न्याभमा सामान्य संकुचन आएको हो।
सबैभन्दा बढी न्याभ घट्नेमा 'प्रभु स्मार्ट फण्ड' र 'प्रभु सेलेक्ट फण्ड' रहेका छन्। यद्यपि, धेरैजसो फण्डहरूको न्याभ अझै पनि १० रुपैयाँको आधार मूल्यभन्दा माथि नै रहेकाले उनीहरू लाभांश बाँड्न सक्ने क्षमतामा देखिन्छन्।
सूचीकृत शेयरमा लगानी घट्यो, असूचीकृतमा बढ्यो
म्युचुअल फण्डहरूले दोस्रो बजार (Listed Shares) मा आफ्नो लगानी १.३४ प्रतिशतले घटाएका छन्। तर, रोचक कुरा के छ भने असूचीकृत शेयर (Non-listed Shares) मा उनीहरूको लगानी १७.७३ प्रतिशतले बढेको छ। यसले फण्डहरू दोस्रो बजारको जोखिमपूर्ण कारोबारभन्दा सुरक्षित मानिने प्राथमिक बजार (IPO) र हकप्रद शेयरतर्फ बढी आकर्षित भएको देखिन्छ।
बजारमा यसको प्रभाव के पर्ला ?
असारमा शेयर बेचेर पैसा थुपारेका म्युचुअल फण्डहरूसँग अहिले अर्बौँ रुपैयाँ नगद छ। यो नगद दुई वटा प्रयोजनमा खर्च हुनेछ। पहिलो, लाभांश वितरणमा। दोस्रो, यदि साउन वा भदौमा शेयर बजार ओरालो लागेमा सस्तो मूल्यमा पुनः शेयर खरिद गर्न।
संस्थागत लगानीकर्ताले नगद जोहो गर्नुलाई बजारका जानकारहरूले 'बाइङ पावर' (खरिद क्षमता) बढ्नुको रूपमा पनि लिन्छन्। लाभांश वितरण गरिसकेपछि बाँकी रहेको रकम पुनः शेयर बजारमै फर्किने भएकाले यसले आगामी दिनमा शेयर बजारलाई टेवा नै पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
म्युचुअल फण्डहरूले असारमा शेयर बेचेर नगद थुपार्नु केवल बजार घट्ने डर मात्र होइन, बरु आफ्नो वार्षिक दायित्व पूरा गर्ने एउटा रणनीतिक कदम हो। साउनमा लाभांश दिएर लगानीकर्तालाई आकर्षित गर्ने र घटेको बजारबाट पुनः शेयर उठाएर नयाँ आर्थिक वर्षको पोर्टफोलियो बलियो बनाउने दाउमा फण्डहरू देखिएका छन्। न्यून ब्याजदर र अधिक तरलताको यो समयमा फण्डहरूको आगामी कदमले नै शेयर बजारको दिशा तय गर्ने निश्चित छ।
