सन् २०११ मा पूर्वी जापानमा आएको विनाशकारी भूकम्प र सुनामीपछि येनलाई स्थिर बनाउन दुवै देशले समन्वित कदम चालेका थिए। त्यसयता दुई शक्ति राष्ट्रबीच भएको यो पहिलो संयुक्त हस्तक्षेप हो।
जापानको अर्थ मन्त्रालय र अमेरिकी अर्थमन्त्री (ट्रेजरी सेक्रेटरी) स्कट बेसेन्ट दुवैले येनको मूल्यमा सन्तुलन ल्याउन आवश्यक परे भविष्यमा पनि यस्ता कदम चाल्न नहिचकिचाउने स्पष्ट पारेका छन्।
जापानी मुद्रा र सरकारी ऋणपत्रको तीव्र बिक्रीका कारण विश्वव्यापी अर्थतन्त्रमा पर्न सक्ने जोखिम कम गर्न दुवै देशले यो प्रयास गरेका हुन्। यसले वासिङ्टनको ऋण लागत बढ्नबाट जोगाउन समेत मद्दत पुग्ने देखिएको छ।
"संयुक्त राज्य अमेरिका यस समन्वित हस्तक्षेपमा सहभागी हुन सहमत भएको छ, किनकि यसले न्यून लागतमा ठूलो राष्ट्रिय हितको सम्भावना प्रदान गर्दछ," अक्सफोर्ड इकोनोमिक्सका जापान प्रमुख शिगेतो नागाईले बीबीसीलाई बताए। उनका अनुसार दुई देशले "केही समयसम्म बेलाबेलामा यस्तो समन्वयात्मक हस्तक्षेप जारी राख्ने" अपेक्षा गरिएको छ।
नागाई थप्छन्, "हस्तक्षेपको वास्तविक परिमाण ठूलो नभए पनि, यस्तो सतर्कताले बजारमा सट्टेबाजी गर्नेहरूलाई निरुत्साहित गर्न प्रभावकारी भूमिका खेल्नेछ।"
येन किन कमजोर भइरहेको छ?
अन्य प्रमुख अर्थतन्त्रहरूको तुलनामा जापानको केन्द्रीय बैंकको ब्याजदर निकै कम भएका कारण येन ऐतिहासिक रूपमा कमजोर बनेको हो। यसले गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ताहरूका लागि जापानी मुद्रा कम आकर्षक बनेको छ।
बैंक अफ जापानले गत जुनमा आफ्नो मुख्य ब्याजदर बढाएर १% पुऱ्याएको थियो, जुन सेप्टेम्बर १९९५ पछिको उच्चतम स्तर हो। यसको तुलनामा, अमेरिकी फेडरल रिजर्भको ब्याजदर ३.५०% देखि ३.७५% को बीचमा रहेको छ।
यसका साथै जापानले दशकौंदेखि कार्यशील जनसंख्यामा आएको गिरावट, न्यून उत्पादकत्व र अमेरिकी डलरमा भुक्तानी गर्नुपर्ने महँगो ऊर्जा आयात जस्ता समस्याहरूको पनि सामना गरिरहेको छ।
राजनीतिक र आर्थिक प्रतिबद्धता
जापानको अर्थ मन्त्रालयका अनुसार शुक्रबार अमेरिकी ट्रेजरी विभागसँग गरिएको हस्तक्षेपले येनमा देखिएको "अत्यधिक अस्थिरता र अव्यवस्थित उतारचढाव" लाई सम्बोधन गरेको छ।
अमेरिकी अर्थमन्त्री बेसेन्टले सामाजिक सञ्जालमार्फत भनेका छन्, "हामी येनको उल्लेख्य अवमूल्यनलाई सच्याउन जापानले चालेका निर्णायक कदमहरूको दृढ समर्थन गर्दछौं।"
त्यस्तै, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आइतबार पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै भने, "उनीहरूको येन कमजोर भइरहेको छ र उनीहरूलाई थोरै सहयोग चाहिएको थियो। हामी सधैं जापानको साथमा छौं।"
रोयटर्सले सार्वजनिक गरेको एक तस्बिरमा, क्याम्प डेभिडमा भएको मन्त्रिपरिषद् बैठकका क्रममा अर्थमन्त्री बेसेन्टको अगाडि रहेको नोटप्याडमा "५ देखि १० अर्ब डलर बराबरको जापानी येन खरिद गर्ने" टिपोट देखिएको थियो।
राष्ट्रपति ट्रम्पको टिप्पणीपछि डलरको तुलनामा येन केही बलियो भएर १५७.०७ सम्म पुगेको थियो। यद्यपि, जापानी अर्थ मन्त्रालयको औपचारिक विज्ञप्तिपछि डलर पुन: बढेर १५७.७० येन पुगेको छ।
बैंक अफ जापानको तथ्याङ्क अनुसार, टोकियोले बिहीबार न्यूयोर्क बजारमा मात्रै येन खरिद गर्न करिब ५९ अर्ब अमेरिकी डलर खर्च गरेको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। अमेरिकाले आफ्नो हस्तक्षेपको आधिकारिक आकार नखुलाए पनि बेसेन्टको नोटप्याडले ५ देखि १० अर्ब डलरको संकेत गरेको छ।
