नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) मा पछिल्लो समय सूचीकृत नयाँ कम्पनीहरूको सेयर मूल्यमा ठूलो गिरावट आएको छ। सूचीकरणपछि तीव्र रूपमा बढेर उच्च विन्दुमा पुगेका कम्पनीहरूको मूल्य पछिल्लो समय उल्लेख्य रूपमा घटेको हो। 

उपलब्ध तथ्यांकअनुसार, विश्लेषणमा समेटिएका २२ कम्पनीमध्ये आठ कम्पनीको सेयर मूल्य हालसम्मकै उच्च विन्दु (अल टाइम हाई) बाट ५० प्रतिशतभन्दा बढी घटिसकेको छ।

नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) मा सन् २०२६ लागेपछि सूचीकृत नयाँ कम्पनीहरूको सेयर मूल्यमा ठूलो गिरावट देखिएको छ। सूचीकरणपछि तीव्र रूपमा बढेर उच्च विन्दुमा पुगेका कम्पनीहरूको मूल्य पछिल्लो समय उल्लेख्य रूपमा घटेको हो। उपलब्ध तथ्यांकअनुसार, विश्लेषणमा समेटिएका २२ कम्पनीमध्ये आठ कम्पनीको सेयर मूल्य हालसम्मकै उच्च विन्दु (अल टाइम हाई) बाट ५० प्रतिशतभन्दा बढी घटिसकेको छ।

तथ्यांकअनुसार, केही कम्पनीको सेयर मूल्य उच्च विन्दुबाट ६३ प्रतिशतसम्म घटेको छ। सुरुवाती कारोबारमा तीव्र मूल्यवृद्धि भएका कम्पनीमा आएको यो गिरावटले सूचीकरणपछिको मूल्यवृद्धि कति टिकाउ थियो र बजारले कम्पनीको वास्तविक वित्तीय अवस्थालाई कत्तिको प्रतिबिम्बित गरेको थियो भन्ने प्रश्न उठाएको छ।

सूर्यकुण्ड हाइड्रोको मूल्य ६३ प्रतिशतभन्दा बढी घट्यो

उच्च विन्दुबाट सबैभन्दा धेरै घट्ने कम्पनीमा सूर्यकुण्ड हाइड्रो इलेक्ट्रिक लिमिटेड (SKHEL) रहेको छ। कम्पनीको सेयर मूल्य प्रतिकित्ता २ हजार ६९ रुपैयाँ ४० पैसासम्म पुगेकोमा अहिले ७६५ रुपैयाँमा झरेको छ। यो उच्च विन्दुबाट ६३.०३ प्रतिशतको गिरावट हो।

त्यस्तै, होटल फरेस्ट इन लिमिटेड (HFIN) को सेयर मूल्य १ हजार ४५० रुपैयाँ ६० पैसाको उच्च विन्दुबाट घटेर ५३९ रुपैयाँ ६० पैसामा पुगेको छ। यसअनुसार कम्पनीको मूल्य ६२.८० प्रतिशतले घटेको छ।

आठ कम्पनीको मूल्य ५० प्रतिशतभन्दा बढी घट्यो

उपलब्ध तथ्यांकअनुसार, उच्च विन्दुबाट ५० प्रतिशतभन्दा बढी मूल्य घटेका आठ कम्पनीको विवरण यस्तो छ।

यी कम्पनीको मूल्यमा आएको गिरावटले सूचीकरणपछिको उच्च मूल्यमा सेयर खरिद गर्ने लगानीकर्ताले ठूलो मूल्य जोखिम सामना गर्नुपरेको देखाउँछ। यद्यपि, उच्च विन्दुबाट आएको गिरावट र आईपीओमा खरिद गर्ने लगानीकर्ताको वास्तविक नाफा वा घाटा फरक विषय हुन्। वास्तविक प्रतिफल खरिद मूल्य, बिक्री मूल्य र कारोबार लागतमा निर्भर हुन्छ।

रिलायन्स स्पिनिङ मिल्समा प्रतिकित्ता २,३४५ रुपैयाँको गिरावट

उत्पादन तथा प्रशोधन समूहअन्तर्गत पर्ने रिलायन्स स्पिनिङ मिल्स (RSML) को सेयर मूल्यमा रकमका आधारमा ठूलो गिरावट देखिएको छ। कम्पनीको मूल्य प्रतिकित्ता ५ हजार ४९ रुपैयाँसम्म पुगेकोमा अहिले २ हजार ७०४ रुपैयाँमा झरेको उपलब्ध तथ्यांकमा उल्लेख छ।

यसअनुसार प्रतिकित्ता २ हजार ३४५ रुपैयाँ अर्थात् करिब ४६.४४ प्रतिशत गिरावट आएको छ। बुक बिल्डिङ विधिबाट आईपीओ निष्कासन गरेको यस कम्पनीको मूल्यमा आएको गिरावटले उच्च मूल्यमा कारोबार हुने सेयरमा समेत उल्लेख्य जोखिम रहन सक्ने देखाउँछ।

त्यस्तै, सलापा विकास बैंकको मूल्य प्रतिकित्ता २ हजार रुपैयाँको उच्च विन्दुबाट घटेर ८१५ रुपैयाँमा झरेको छ। यसमा ५९.२५ प्रतिशत गिरावट आएको छ।

केही कम्पनीमा भने तुलनात्मक रूपमा कम गिरावट

उपलब्ध तथ्यांकमा बेनी हाइड्रोपावर प्रोजेक्ट (BENH) को मूल्य ५३६ रुपैयाँ ७० पैसा रहेको र उच्च विन्दुबाट गिरावट नदेखिएको उल्लेख छ। त्यस्तै, सनगढ हाइड्रो (SGHL) मा १७.५५ प्रतिशत, स्नो रिभर्स (SNORL) मा १८.४४ प्रतिशत र सर्वोत्तम पेन्ट्स इन्डस्ट्रिज (SAPIL) मा २०.१२ प्रतिशत गिरावट देखाइएको छ।

तर, उच्च विन्दुबाट कम घटेको आधारमा मात्रै कुनै कम्पनी सुरक्षित वा आकर्षक लगानी हो भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। त्यसका लागि कम्पनीको वित्तीय अवस्था, आम्दानी, ऋण, भविष्यको व्यावसायिक सम्भावना र हालको मूल्यांकनसमेत विश्लेषण गर्न आवश्यक हुन्छ।

मूल्यमा यति ठूलो उतारचढाव किन?

नयाँ कम्पनी सूचीकृत हुँदा कारोबारका लागि उपलब्ध सेयरको संख्या, लगानीकर्ताको माग, कम्पनीप्रतिको अपेक्षा र बजारको मनोविज्ञानले मूल्यमा प्रभाव पार्न सक्छ। सीमित आपूर्ति र उच्च खरिद चापका कारण सुरुवाती कारोबारमा मूल्य तीव्र रूपमा बढ्न सक्छ।

तर मूल्य कम्पनीको आम्दानी तथा वित्तीय क्षमताको तुलनामा अत्यधिक माथि पुगेको अवस्थामा बिक्री चाप बढेपछि गिरावट पनि तीव्र हुन सक्छ। लगानीकर्ताले नाफा सुरक्षित गर्न सेयर बेच्नु, बजारको अपेक्षा कमजोर हुनु वा कम्पनीको वित्तीय अवस्थाबारे नयाँ जानकारी आउनुले समेत मूल्यमा असर पार्न सक्छ।

यद्यपि, मूल्यमा ठूलो गिरावट आएको तथ्यले मात्रै सुरुवाती मूल्य कृत्रिम रूपमा बढाइएको वा बजारमा ‘बबल’ बनेको प्रमाणित गर्दैन। त्यसका लागि सम्बन्धित कम्पनीको मूल्यांकन, आम्दानी, प्रतिसेयर नेटवर्थ, कारोबारको ढाँचा र बजारमा भएका गतिविधिबीचको सम्बन्ध विश्लेषण गर्न आवश्यक हुन्छ।

लगानीकर्ताका लागि के संकेत?

नयाँ आईपीओ सूचीकृत भएपछि लगातार मूल्य बढिरहेको देखिए पनि त्यही प्रवृत्ति कायम रहन्छ भन्ने निश्चित हुँदैन। उच्च विन्दुलाई कम्पनीको वास्तविक मूल्य मानेर लगानी गर्दा मूल्य घटेको अवस्थामा ठूलो जोखिम सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ।

त्यसैले लगानीकर्ताले प्रतिसेयर आम्दानी (EPS), प्रतिसेयर नेटवर्थ, मूल्य–आम्दानी अनुपात (P/E), ऋणको अवस्था, नाफाको प्रवृत्ति र भविष्यको व्यावसायिक सम्भावना अध्ययन गर्नुपर्छ। साथै, बजारमा उपलब्ध सेयरको संख्या, कारोबारको अवस्था र कम्पनीको मूल्यांकनलाई पनि ध्यान दिनुपर्छ।

नयाँ आईपीओका सेयरमा देखिएको ठूलो गिरावटले सूचीकरणपछिको मूल्यवृद्धिलाई मात्रै आधार बनाएर लगानी निर्णय गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्ने संकेत दिएको छ।