शेयर बजारको विश्लेषण वा समाचार पढ्दा/सुन्दा प्रायस् विभिन्न जनावरहरूको नाम सुनिने गर्छ—जस्तै: बुल, बियर, पिग, वा सिप। पहिलो पटक सुन्ने मानिसलाई लाग्न सक्छ, वित्तीय बजार र वन्यजन्तुको के सम्बन्ध?

तर, शेयर बजारमा लगानीकर्ताको व्यवहार, बजारको दिशा, र लगानी शैलीलाई बुझाउन दशकौँदेखि जनावरहरूलाई बिम्बका रूपमा प्रयोग गरिँदै आएको छ।

नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) मा पनि यी शब्दहरू निकै लोकप्रिय छन्। शेयर बजारमा प्रयोग हुने मुख्य १२ जनावरहरू र तिनले बुझाउने अर्थलाई तल विस्तृत रूपमा प्रस्तुत गरिएको छः

१. साँढे (बुल)

शेयर बजारमा ‘बुल’ वा ‘बुलिश’ ले बजारको वृद्धि र लगानीकर्ताको सकारात्मक सोचलाई जनाउँछ।

नाम कसरी रह्यो?: साँढेले आक्रमण गर्दा आफ्नो सिङले तलबाट माथि हानेर शत्रुलाई हावामा उचाल्छ। त्यसैगरी, जब शेयरको मूल्य लगातार माथितिर जान्छ, त्यसलाई 'बुलिश बजार' भनिन्छ।

व्यावहारिक अर्थः जब नेप्से सूचक लगातार बढ्छ, कारोबार रकम उच्च हुन्छ र लगानीकर्ताहरू शेयर खरिद गर्न उत्साहित हुन्छन्, तब बजारमा 'साँढे (बुल) दौडिरहेको' भनिन्छ।

२. भालु (बियर)

‘बियर’ वा ‘बियरिश’ ले बजारको गिरावट र निराशाजनक वातावरणलाई बुझाउँछ।

नाम कसरी रह्यो?: भालुले आक्रमण गर्दा आफ्नो पञ्जाले माथिबाट तलतिर दबाउँछ। शेयरको मूल्य लगातार घट्दै जाँदा बजारमा 'भालु' हावी भएको मानिन्छ।

व्यावहारिक अर्थः जब अर्थतन्त्रमा मन्दी, उच्च ब्याजदर वा नीतिगत कडाइका कारण नेप्से सूचक निरन्तर घट्छ र लगानीकर्तामा डर पैदा हुन्छ, तब बजार 'बियरिस' मोडमा गएको मानिन्छ।

३. भेडा (सिप)

शेयर बजारमा ‘भेडा’ ले कुनै अध्ययन नगरी अरूको देखासिकीमा लगानी गर्ने लगानीकर्तालाई जनाउँछ।

व्यावहारिक अर्थः भेडाको बथान जसरी अगाडिको भेडाको पछि लाग्छ, त्यसैगरी यी लगानीकर्ताहरू चियागफ, सामाजिक सञ्जालको हल्ला वा ठूला लगानीकर्ताको पछि लागेर अन्धधुन्ध शेयर किन्ने वा बेच्ने गर्छन्। नेप्सेमा अधिकांश साना र नयाँ लगानीकर्ताहरू यही प्रवृत्ति (भेडाचाल) का कारण नोक्सानीमा पर्ने गर्छन्।

४. बंगुर (पिग)

शेयर बजारमा ‘पिग’ ले अत्यधिक लोभी र हतारिएका लगानीकर्तालाई बुझाउँछ।

व्यावहारिक अर्थः अङ्ग्रेजीमा एउटा चर्चित भनाइ छ - "Bulls make money, Bears make money, but Pigs get slaughtered" (बुल र बियर दुवैले पैसा कमाउँछन्, तर लोभी बंगुरहरू काटिन्छन्)। उचित नाफा भइसक्दा पनि अझ धेरै कमाउने लोभमा शेयर नबेची बस्ने र पछि बजार घट्दा ठूलो घाटा व्यहोर्ने लगानीकर्तालाई बजारमा 'पिग' भनिन्छ।

५. खरायो र कछुवा (र्याबिट एण्ड टर्टल)

यी दुई शब्दले लगानीकर्ताको समय र गतिलाई दर्शाउँछन्ः

खरायोः थोरै समयमा द्रुत नाफा कमाउन चाहने 'डे-ट्रेडर' वा 'मोमेन्टम ट्रेडर'।

कछुवा: दीर्घकालीन सोच राख्ने लगानीकर्ता, जो बजारको तात्कालिक उतारचढावबाट नआतिएर सुस्त तर सुरक्षित रूपमा चक्रवृद्धिको फाइदा लिन्छन्।

६. हात्ती (एलिफेन्ट)

शेयर बजारमा ‘हात्ती’ ले ठूला, बलिया र स्थिर कम्पनीहरूलाई बुझाउँछ, जसलाई सामान्यतया 'ब्लु-चिपु कम्पनी भनिन्छ।

व्यावहारिक अर्थः नेप्सेमा रहेका ठूला वाणिज्य बैंक वा नेपाल टेलिकमजस्ता ठूलो पूँजी भएका कम्पनीहरूलाई हात्ती मानिन्छ। यी कम्पनीहरूको शेयर मूल्य एकाएक ह्वात्तै बढ्दैन वा घट्दैन, तर दीर्घकालमा सुरक्षित र नियमित लाभांश दिन्छन्।

७. चील र गिद्ध (भल्चर/हक)

शेयर बजारमा ‘गिद्ध’ वा ‘चील’ ले सङ्कटमा परेका वा निकै सस्तो मूल्यमा झरेका शेयरहरूको खोजीमा रहने लगानीकर्ताहरूलाई बुझाउँछ।

व्यावहारिक अर्थः जब कुनै कम्पनी वित्तीय सङ्कटमा पर्छ वा बजार अत्यधिक घटेर 'प्यानिक सेल' को स्थिति आउँछ, तब यी लगानीकर्ताहरूले चीलले झैँ निगरानी राखेर निकै सस्तो मूल्यमा शेयर खरिद गर्छन्। उनीहरू सङ्कटको फाइदा उठाएर दीर्घकालमा ठूलो नाफा कमाउने रणनीति बनाउँछन्।

८. बाघ र सिंह (लायन/टाइगर)

शेयर बजारमा ‘बाघ’ वा ‘सिंह’ ले बजारका अत्यन्तै आक्रामक, शक्तिशाली र ठूला लगानीकर्ताहरूलाई जनाउँछ।

व्यावहारिक अर्थः उनीहरूसँग ठूलो पूँजी हुन्छ र उनीहरूले गर्ने खरिद वा बिक्रीले सिङ्गो बजार वा कुनै निश्चित शेयरको मूल्यमा ठूलो हलचल ल्याउन सक्छ। नेप्सेमा यस्ता लगानीकर्तालाई प्रायः 'ठूला माछा' वा 'मार्केट मेकर' का रूपमा पनि हेरिन्छ।

९. मृग (स्ट्याग)

‘स्ट्याग’ वा ‘मृग’ ले प्राथमिक शेयर निष्काशन (आईपीओ) मा मात्र आँखा लगाउने र छोटो समयमा नाफा निकालेर भागिहाल्ने लगानीकर्तालाई बुझाउँछ।

व्यावहारिक अर्थः मृग जसरी छिटो दौडिन्छ, यी लगानीकर्ताहरू पनि दीर्घकालीन लगानीका लागि नभई आईपीओ भरेर बजारमा सूचीकृत हुनेबित्तिकै पहिलो/दोस्रो हप्तामै नाफा सुरक्षित गरेर बजारबाट बाहिरिन्छन्।

१०. कुखुरा (चिकेन)

शेयर बजारमा ‘कुखुरा’ ले अत्यधिक डराउने र जोखिम लिन नसक्ने लगानीकर्तालाई जनाउँछ।

व्यावहारिक अर्थः अङ्ग्रेजीमा 'Chicken out' (डराएर पछि हट्नु) भन्ने उखान जस्तै, यी लगानीकर्ताहरू बजारमा अलिकति मात्र उतारचढाव वा नकारात्मक हल्ला आउनेबित्तिकै आत्तिन्छन्। जोखिम लिन नसक्ने भएकाले उनीहरूले प्रायः राम्रो नाफा कमाउने अवसर गुमाउँछन्।

११. ह्वेल

‘ह्वेल’ (ठूलो जलचर) ले बजारमा विशाल पूँजी लिएर प्रवेश गर्ने संस्थागत लगानीकर्ताहरू (जस्तैः म्युचुअल फण्ड, नागरिक लगानी कोष, वा ठूला लगानी कम्पनीहरू) लाई बुझाउँछ।

व्यावहारिक अर्थः समुद्रमा ह्वेल चल्दा ठूला छालहरू आउँछन्, त्यसैगरी शेयर बजारमा जब ह्वेल (संस्थागत लगानीकर्ता) ले कुनै कम्पनीको शेयर ठूलो मात्रामा खरिद वा बिक्री गर्छन्, तब त्यस कम्पनीको शेयर मूल्यमा ठूलो परिवर्तन आउँछ।

१२. अक्टोपस

‘अक्टोपस’ ले आफ्नो लगानी धेरैतिर फैलाउने (डाइभर्सिफाइ) र एउटै समयमा फरक-फरक क्षेत्रमा हात हाल्ने लगानीकर्ता वा संस्थालाई बुझाउँछ।

व्यावहारिक अर्थः अक्टोपसका धेरै हातहरू भएझैँ यी लगानीकर्ताहरूले जोखिम कम गर्नका लागि बैंकिङ, हाइड्रो, इन्स्योरेन्स, होटल लगायतका धेरै क्षेत्रहरूमा एकैसाथ लगानी फैलाएका हुन्छन्।