सुवास निरौला 

नेपालको शेयर बजारमा अहिले एउटा निकै रोचक तर पेचिलो बहस चलिरहेको छ-के वास्तवमै शेयरमा लगानी गर्नेले भन्दा सुन किन्नेले बढी कमाएका हुन् ? 

बाहिरबाट हेर्दा नेप्सेको समग्र परिसूचक सुस्त देखिएकाले धेरैलाई सुन नै सुरक्षित र फाइदाजनक लागेको हुन सक्छ। तर, दोस्रो बजारको यथार्थ र तथ्याङ्कलाई अलि गहिराइबाट केलाउने हो भने दृश्य अर्कै देखिन्छ। 

बिहीवारको बजार मूल्यलाई नै आधार मान्ने हो भने पनि सुन प्रतितोला २ लाख ९२ हजार २०० रुपैयाँ पुगेको छ, जबकि बुधवार मात्रै यो मूल्य २ लाख ९५ हजार १०० रुपैयाँको कीर्तिमानी विन्दुमा थियो। चाँदीको मूल्य पनि बिहीवार ५ हजार ८७० रुपैयाँ छ। तर, के यो वृद्धिले शेयर बजारको वास्तविक मुनाफालाई उछिन्न सकेको छ त ?

यसको यथार्थ बुझ्न हामीले 'लिस्टिङ' मूल्यलाई होइन, दोस्रो बजारमा 'सप्लाइ' आएको अर्थात् आम लगानीकर्ताले शेयर किन्न पाएको दिनको मूल्य र सोही दिनको सुन-चाँदीको मूल्यलाई दाँजेर हेर्नुपर्छ। यसो गर्दा देखिने दृश्यले के प्रस्ट पार्छ भने, जसले सही समयमा सही 'स्टक' रोज्न जान्यो, उसले सुन र चाँदीको ऐतिहासिक वृद्धिलाई समेत निकै पछाडि पारिदिएको छ, तर जसले स्टक छान्न जानेन, उसका लागि सुन नै सबैभन्दा ठूलो कमाइको माध्यम बनेको छ।

लगानीको यो चमत्कारिक यात्रालाई सबैभन्दा ताजा उदाहरण 'एसवाई प्यानल नेपाल' बाट सुरु गरौँ। सन् २०२५ को डिसेम्बर २२ तारिखका दिन यस कम्पनीको शेयरमा पहिलो पटक पर्याप्त 'सप्लाइ' आएको थियो, जसको अर्थ आम लगानीकर्ताले दोस्रो बजारमा प्रतिकित्ता ७३५ रुपैयाँमा यो शेयर खरिद गर्ने मौका पाएका थिए। त्यस दिन नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार सुनको मूल्य प्रतितोला २ लाख २४ हजार ३६५ रुपैयाँ र चाँदीको मूल्य ३ हजार ६३१ रुपैयाँ थियो। मानौँ, त्यस दिन तपाईसँग २ लाख २४ हजार ३६५ रुपैयाँ थियो र तपाईले १ तोला सुन किन्ने कि एसवाई प्यानलको ३०५ कित्ता शेयर किन्ने भन्ने निर्णय लिनु थियो। यदि तपाईले त्यस दिन सुन किन्नुभएको भए, आज एक महिनापछि तपाईको सम्पत्तिको मूल्य २ लाख ९२ हजार २०० रुपैयाँ हुन्थ्यो, अर्थात् तपाईले करिब ६७ हजार ८३५ रुपैयाँ नाफा कमाउनुहुन्थ्यो। तर, यदि तपाईले सोही पैसाले एसवाई प्यानलको शेयर रोज्नुभएको भए, आज त्यसको मूल्य बढेर प्रतिकित्ता १ हजार ७१० रुपैयाँ ५० पैसा पुगेको छ। तपाईको ३०५ कित्ता शेयरको कुल मूल्य आज ५ लाख २१ हजार ७०० रुपैयाँभन्दा बढी हुन्थ्यो। सुन किन्नेले ६७ हजार नाफा कमाउँदा शेयर रोज्नेले एक महिनामै झण्डै ३ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको यो यथार्थले शेयर बजारको असली सामर्थ्य दर्साउँछ, जहाँ एक महिनामै १३२ प्रतिशतभन्दा बढीको प्रतिफल प्राप्त भयो।

यस्तै अर्को लोभलाग्दो कथा 'श्रीनगर एग्रिटेक' को लगानीमा पनि लुकेको छ। डिसेम्बर १० तारिखका दिन यस कम्पनीको शेयरमा पहिलो पटक सप्लाइ खुल्दा मूल्य प्रतिकित्ता ८३० रुपैयाँ थियो। यदि त्यस दिन पनि कसैले १ तोला सुन आउने पैसा अर्थात् करिब २ लाख २० हजार रुपैयाँ यसै कम्पनीको शेयरमा लगानी गरेको भए आज उसको सम्पत्ति झण्डै ३ लाख ७० हजार रुपैयाँ पुगिसक्थ्यो, किनकि आज श्रीनगर एग्रिटेकको मूल्य १ हजार ३९८ रुपैयाँ १० पैसा पुगेको छ। केवल डेढ महिनाको छोटो अवधिमै यस कम्पनीले ६८ प्रतिशतभन्दा बढीको प्रतिफल दिएको छ। सोही अवधिमा सुनको मूल्यमा भएको वृद्धि करिब ३२ प्रतिशतको हाराहारीमा मात्रै सीमित छ। यसले के प्रस्ट पार्छ भने, बजारमा सप्लाइ आएकै दिन शेयर किन्नेले पनि सुनको तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी आम्दानी गरिरहेका छन्। सुन एउटा सुरक्षित सम्पत्ति त हो, तर यसले सम्पत्तिलाई छोटो समयमा यसरी गुणात्मक रूपमा बढाउने क्षमता राख्दैन।

कथा अलि अगाडिको पनि छ। डिसेम्बर ७ तारिखका दिन 'सागर डिस्टिलरी' को सप्लाइ खुल्दा शेयर मूल्य १ हजार ८१७ रुपैयाँ थियो। त्यस दिन सुनको मूल्य २ लाख १६ हजार १३५ रुपैयाँ र चाँदीको ३ हजार २१५ रुपैयाँ थियो। यदि त्यस दिन कसैले सुनमा भन्दा यसै कम्पनीको शेयरमा लगानी गरेको भए आज उसको सम्पत्ति २६ प्रतिशतले बढेर प्रति शेयर २ हजार २९८ रुपैयाँ पुग्थ्यो। तर, यहाँ एउटा रोचक मोड छ। डिसेम्बर ७ देखि आजको मितिसम्म सुनको मूल्य २ लाख १६ हजारबाट बढेर २ लाख ९२ हजार पुग्दा सुनको प्रतिफल ३५ प्रतिशतभन्दा बढी देखिएको छ। यसको अर्थ, सागर डिस्टिलरी जस्तो ठूलो मूल्यको शेयर रोज्नेका लागि यो छोटो अवधिमा शेयरभन्दा सुन नै बढी फाइदाजनक साबित भयो। त्यस्तै, डिसेम्बर ८ मा १ हजार २९८ रुपैयाँमा सप्लाइ खुलेको 'झापा इनर्जी' को मूल्य आज १ हजार ५९९ रुपैयाँ ९० पैसा पुग्दा २३ प्रतिशतको नाफा भएको छ, जुन सोही अवधिको सुनको ३५ प्रतिशतको वृद्धिको तुलनामा कमै हो। यी उदाहरणहरूले के देखाउँछन् भने, शेयर बजारमा सधैँ र सबै कम्पनीले सुनलाई उछिन्न सक्दैनन्। यी तथ्याङ्कहरूले के सिकाउँछन् भने, मध्यम अवधिमा लगानी गर्दा कुन कम्पनी रोजिएको छ भन्ने कुराले नै सुनसँगको प्रतिस्पर्धामा जित-हार तय गर्दछ।

अझै पछाडि अगस्ट र सेप्टेम्बरको तथ्याङ्क केलाउँदा चाँदीको चमत्कारले सबैलाई आश्चर्यचकित पार्छ। अगस्ट ३१ तारिखका दिन 'विकास हाइड्रो' को सप्लाइ ५४२ रुपैयाँमा खुल्दा चाँदीको मूल्य केवल २ हजार ७९ रुपैयाँ थियो। आज चाँदीको मूल्य बढेर ५ हजार ८७० रुपैयाँ पुगेको छ, जुन १८२ प्रतिशतको विशाल वृद्धि हो। सोही अवधिमा विकास हाइड्रो भने ५४२ बाट ५८९ रुपैयाँ ८० पैसामा मात्रै पुगेको छ, अर्थात् यसले केवल ८ प्रतिशत नाफा दिएको छ। यी उदाहरणले के प्रस्ट पार्छन् भने, यदि लगानीकर्ताले सुस्त गतिमा चल्ने स्टक रोजेका छन् भने उनीहरूका लागि सुन र चाँदी नै कैयौँ गुणा बढी नाफामूलक साबित भएका छन्।

यस समग्र विश्लेषणको निचोड निकै स्पष्ट छ। मानिसहरूले बजारमा सुन र चाँदीले शेयरभन्दा बढी कमाए भन्नुको एउटै मुख्य कारण हो-अधिकांश लगानीकर्ताले सही 'स्टक' छनोट गर्न सकेका छैनन्। जसले नेप्सेको समग्र परिसूचक र पुराना सुस्त कम्पनीहरूलाई मात्र हेर्छ वा सुस्त प्रतिफल दिने शेयरमा लगानी गर्छ, उसका लागि सुन र चाँदी नै सबैभन्दा सुरक्षित र धेरै कमाउने माध्यम बनेका छन्। किनभने सुन-चाँदीमा 'कम्पनी छान्नु पर्ने' कुनै जोखिम हुँदैन र यसको मूल्य विश्वव्यापी रूपमा बढ्ने वस्तुगत आधारमा चल्छ। तर, अर्कोतर्फ जसले बजारको मनोविज्ञान, कम्पनीको पूँजी र सप्लाइको अवस्था बुझेर एसवाई प्यानल वा श्रीनगर एग्रिटेक जस्ता 'हाइ-ग्रोथ' स्टकहरूमा सही समयमा प्रवेश गर्‍यो, उसले सुन-चाँदी किन्नेको तुलनामा कैयौँ गुणा बढी सम्पत्ति सृजना गरिसकेको छ।

अन्ततः, यो बहस 'सुन भर्सेस शेयर' को मात्र होइन, यो 'सुरक्षा भर्सेस अवसर' को बहस हो। सुन एउटा सुरक्षित ओत हो, जसले तपाईको सम्पत्तिको मूल्यलाई मुद्रास्फीतिबाट जोगाउँछ। तर, शेयर एउटा यस्तो इन्जिन हो जसले तपाईको सानो पूँजीलाई पनि छोटो समयमा विशाल बनाउन सक्छ। आजको तथ्याङ्कले स्पष्ट पार्छ कि सुन किन्नेले हजारमा नाफा कमाउँदा सही स्टक रोज्नेले लाखौँ र करोडौँमा प्रगति गरेका छन्। त्यसैले, "सुन किन्नेले भन्दा शेयर किन्नेले बढी कमाए" भन्ने दाबी पूर्णतः सही छ, तर त्यसका लागि एउटा सर्त छ-तपाईलाई 'स्टक' रोज्न आउनुपर्छ। जसले स्टक रोज्न जान्यो, उसले सुनलाई धेरै पछाडि पार्‍यो। जसले जानेन, उसले सुनकै सुरक्षित बाटो रोज्नु नै बुद्धिमानी हो। निष्कर्षमा, लगानीको प्रतिफल बजारको हल्लामा होइन, तपाईको 'छनोट गर्ने क्षमता' र 'धैर्य' मा निर्भर रहन्छ।  बजारमा हल्लाको पछि लाग्नुभन्दा आफ्नै ज्ञान र विश्लेषणको आधारमा 'स्टक' छान्ने सामर्थ्य विकास गर्नु नै वास्तविक लगानीकर्ताको सफलताको कडी हो।