फ्रान्समा आयोजित 'भिभाटेक' सम्मेलनका क्रममा लेकुनले भने, "यी लार्ज ल्याङ्ग्वेज मोडलहरू (LLM) मानव वा जनावर जत्तिकै बुद्धिमान् बन्ने बाटोमा छैनन्। किनकि यिनीहरू वास्तविक संसारको तथ्याङ्कसँग जुध्न सक्ने गरी बनाइएकै होइनन्।"
के हो 'एएमआई ल्याब्स' को नयाँ प्रविधि?
पेरिसमा रहेको एएमआई ल्याब्स अहिले च्याटजीपीटीभन्दा फरक प्रविधिमा आधारित कृत्रिम बुद्धिमत्ता विकास गर्न व्यस्त छ। यसको सम्भावना देखेरै एनभिडिया र अमेजनका संस्थापक जेफ बेजोसको निजी सम्पत्ति व्यवस्थापन गर्ने कोष लगायतका लगानीकर्ताले यसमा १ अर्ब डलरभन्दा बढी लगानी गरिसकेका छन्। यो युरोपमा सुरुवाती चरणको 'स्टार्ट-अप' का लागि गरिएको सबैभन्दा ठूलो लगानीमध्ये एक हो।
लेकुनका अनुसार च्याटजीपीटी जस्ता प्रणालीहरू कोडिङ गर्न, गणितीय समस्या हल गर्न र लेखहरू तयार पार्न सिपालु छन्। तर, यिनीहरूले केवल आफूले तालिम प्राप्त गरेको ज्ञानलाई पुन: उत्पादन (Reproduce) मात्र गर्छन्। "यिनीहरूसँग संसारको अन्तर्निहित बुझाइ छैन," उनले भने।
कलमको उदाहरण र 'जेपा' (JEPA) प्रविधि
लेकुनले एउटा रोचक उदाहरण दिए। यदि हामीले एउटा कलमलाई टेबुलमा ठाडो पारेर छोड्यौँ भने त्यो कता ढल्छ? एउटा सानो बच्चालाई पनि थाहा हुन्छ कि कलम पल्टिन्छ, तर त्यो कुन दिशामा खस्छ भनेर कसैले किटान गर्न सक्दैन।
हालका एआई मोडलहरूले तथ्याङ्कीय ढाँचाका आधारमा कलम कता खस्छ भनेर एउटा मात्र अनुमान लगाउन खोज्छन्, जुन प्रायः गलत हुन्छ। किनकि उनीहरू भौतिक यथार्थभन्दा पनि तथ्याङ्कीय सम्भाव्यताका आधारमा चल्छन्।
यही समस्या सुल्झाउन लेकुनको कम्पनीले 'जोइन्ट एम्बेडिङ प्रेडिक्टिङ आर्किटेक्चर' (JEPA) नामक प्रणाली विकास गरिरहेको छ। यसले वास्तविक संसारको अमूर्त स्वरूप (Abstraction) सिर्जना गर्छ र अनावश्यक विवरणलाई फिल्टर गरेर उपयोगी जानकारी मात्र राख्छ। यसले गर्दा एआईले भौतिक संसारमा कुनै पनि कार्यको परिणाम कस्तो हुन सक्छ भनेर सही मूल्याङ्कन गर्न सक्छ।
रोबोटिक्सको चुनौती
अहिले रोबोटिक्स उद्योगमा अर्बौँ डलर लगानी भइरहेको छ। तर रोबोटलाई लुगा इस्त्री गर्ने वा जुठो भाँडा डिशवाशरमा मिलाएर राख्ने जस्ता घरायसी काम सिकाउन निकै कठिन र महँगो भइरहेको छ। लेकुन भन्छन्, "रोबोटिक्सका लागि हालका एआई मोडलहरू निराशाजनक छन्। केवल यिनै मोडललाई ठूलो बनाउँदैमा 'सुपर ह्युमन' बुद्धिमत्ता प्राप्त हुन सक्दैन।"
अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयका प्राध्यापक इङ्मार पोस्नर पनि लेकुनसँग सहमत छन्। उनी 'वर्ल्ड मोडल' (विश्व मोडेल) को अवधारणामा काम गरिरहेका छन्। यो यस्तो प्रणाली हो जसले एआईलाई "के महत्त्वपूर्ण छ? के कारणले के हुन्छ? र मैले फरक तरिकाले काम गरेँ भने के हुन्छ?" जस्ता प्रश्नको उत्तर दिन सक्षम बनाउँछ।
भविष्यको एआई र मानिसको भूमिका
गुगलको 'डिपमाइन्ड' र सान फ्रान्सिस्कोको 'वर्ल्ड ल्याब्स' जस्ता कम्पनीहरू पनि यस्तै 'वर्ल्ड मोडल' विकास गर्न लागिपरेका छन्। लेकुनका अनुसार एएमआई ल्याब्सले यस वर्ष आफ्नो प्रविधिलाई परिमार्जन गरी अर्को वर्षदेखि औद्योगिक क्षेत्रमा प्रयोगमा ल्याउनेछ।
के एआई मानिसभन्दा स्मार्ट भएपछि मानिसको अस्तित्व सङ्कटमा पर्ला त? लेकुन यस्तो सोच्दैनन्। उनी भन्छन्, "हामीलाई अझै पनि कस्तो प्रश्न सोध्ने र के सिर्जना गर्ने भन्ने कुरा पत्ता लगाउन मानिसकै आवश्यकता पर्छ। एआईले केवल हाम्रो सहयोगीका रूपमा काम गर्नेछ।"
भविष्यको एआईसँगको हाम्रो सम्बन्धलाई उनले एउटा सफल नेता र उसको विद्वान् सहयोगी टोलीको सम्बन्धसँग तुलना गरे। उनले थपे, "एआई प्रणालीहरू हामीभन्दा स्मार्ट हुन सक्छन्, तर तिनीहरूले हाम्रै निर्देशनमा सहायकका रूपमा काम गर्नेछन्।"
