नेपाली शेयर बजारका लागि साउन महिना केवल वर्षा र झरीको समय मात्र होइन। बरु लगानीकर्ताको धैर्य र बजारको गहिराइ नाप्ने 'अग्निपरीक्षा' को समय बन्ने देखिएको छ। 

विभिन्न पाँच कम्पनीको ४ करोड १७ लाख ६२ हजार कित्ताभन्दा बढी शेयरको 'लकइन' अवधि यही महिना समाप्त हुँदैछ। यसले बजारमा एकातिर आपूर्तिको ठूलो चाप  सिर्जना गर्ने डर बढाएको छ भने अर्कोतिर बजारको वास्तविक क्षमता र ठूला लगानीकर्ताको रणनीतिको परीक्षण गर्ने अवसर पनि दिने छ।

नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से)का अनुसार यस महिना पाँचवटा ठूला कम्पनीका संस्थापक, स्थानीय बासिन्दा र कर्मचारीको शेयर कारोबारका लागि खुला हुँदैछ। यसमध्ये सबैभन्दा ठूलो हिस्सा रिलायबल नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सको रहेको छ। साउन ३० गते यस कम्पनीका संस्थापक र कर्मचारीको ३ करोड ७१ लाख ५७ हजार १२० कित्ता सेयर 'लकइन' मुक्त हुँदैछ। यो संख्या आफैँमा यति ठूलो छ कि यसले जीवन बीमा उपसमूहको सूचकलाई नै प्रभावित पार्ने ल्याकत राख्छ।

जलविद्युत् क्षेत्रका चार कम्पनीहरू पनि यही दौडमा छन्। साउन ६ गते नै कुथेली बुखारी स्मल हाइड्रोपावरको १२ लाख ९ हजार १६९ कित्ता शेयर खुला हुने छ। साउन ११ गते सोलु हाइड्रोपावरको ५ लाख कित्ता र साउन २६ गते भुजुङ हाइड्रोपावरको ५० हजार कित्ता (सामूहिक लगानी कोषतर्फको) शेयर बजारमा आउन तयार छ। यस्तै, साउन २८ गते अप्पर लोहोरे खोला हाइड्रोपावरको २४ लाख ४६ हजार ५२५ कित्ता शेयरको लकइन खुल्दैछ।

बजारको मनोविज्ञान: 

अहिलेको अवस्थामा धितोपत्रको माग पक्ष केही कमजोर देखिएका बेला एकैपटक ४ करोडभन्दा बढी कित्ता शेयर थपिनुलाई 'नेगेटिभ' रूपमा हेरिनु स्वाभाविक हो। धेरै साना लगानीकर्ताहरूमा एउटा त्रास छ—के संस्थापक र कर्मचारीहरूले नाफा सुरक्षित गर्न एकैपटक शेयर फाल्लान् ? यदि त्यसो भयो भने बजारमा 'सप्लाई सक' आउने र मूल्यमा तीव्र गिरावट आउने जोखिम रहन्छ।

तर, यसको अर्को पाटो पनि छ। धेरैजसो संस्थापकहरूले आफ्नो कम्पनीको नियन्त्रण र दीर्घकालीन लाभांशका लागि शेयर होल्ड गर्ने गर्छन्। लगानीकर्ताहरूले तत्कालको मूल्यभन्दा भविष्यको 'रिटर्न' लाई बढी प्राथमिकता दिन्छन्। त्यसैले, सबै ४ करोड कित्ता शेयर बजारमा बिक्रीका लागि आउँछन् भन्ने सोच्नु गलत हुन सक्छ।

नियामकको भूमिका

नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन)ले बजारमा एकैपटक आपूर्तिको दबाब नपरोस् भनेर लकइन अवधिको व्यवस्था गरेको हो। सामान्यतया संस्थापक र स्थानीयका लागि ३ वर्ष र सामूहिक लगानी कोषका लागि ६ महिनाको लकइन अवधि हुन्छ। साउनमा खुल्ने यी शेयरहरूले बजारको 'डिमान्ड र सप्लाई'को सन्तुलनलाई कसरी खल्बल्याउँछन्, त्यो हेर्न बाँकी नै छ।

अन्ततः, साउन महिनाको यो 'सप्लाई लहर'ले बजारलाई परिपक्व बनाउन मद्दत पुर्‍याउनेछ। यदि बजारले यो ४ करोड कित्ताको आपूर्तिलाई सहजै पचाउन सक्यो भने, यसले नेपाली शेयर बजारमा खरिदकर्ताको बलियो उपस्थिति रहेको प्रमाणित गर्नेछ। लगानीकर्ताहरूले अब केवल 'लकइन खुल्दैछ' भन्ने हल्लाको पछि नलागी सम्बन्धित कम्पनीको 'फन्डामेन्टल' रिपोर्ट अध्ययन गरेर मात्र आफ्नो लगानीको रणनीति बनाउनु बुद्धिमानी हुनेछ।