उनीहरूको धारणा हुन्छ– अमेरिकाको S&P 500 बढ्यो वा जापानको Nikkei 225 घट्यो भने नेपाललाई के फरक पर्छ ? तर आजको विश्व अर्थतन्त्रमा यो सोच पूर्ण रूपमा सही छैन। नेपाल विश्व वित्तीय प्रणालीसँग प्रत्यक्ष रूपमा धेरै जोडिएको नदेखिए पनि अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक घटनाले नेपाली शेयर बजारलाई विभिन्न माध्यमबाट प्रभाव पारिरहेका हुन्छन्।
विश्वव्यापी शेयर बजार र अमेरिकी केन्द्रीय बैंक (US Federal Reserve) को ब्याजदरले नेपाली शेयर बजार (NEPSE) मा प्रत्यक्षभन्दा बढी अप्रत्यक्ष असर पार्दछ।
नेपालमा वैदेशिक लगानी (FDI) र पुँजीको आवतजावतमा नियन्त्रण रहेकाले अमेरिकी बजार खस्किँदा वा उठ्दा नेप्से सोझै सोही दिशामा हिँड्दैन। तर, अन्तर्राष्ट्रिय अर्थतन्त्र र मौद्रिक नीतिको प्रभाव विभिन्न माध्यमहरूबाट नेपालको शेयर बजारसम्म आइपुग्छ।
अमेरिकी ब्याजदरले नेप्सेमा पार्ने असर
अमेरिकाको ब्याजदर घट्दा वा बढ्दा नेपालमा निम्न ५ माध्यमबाट असर पर्छ:
भारतीय रूपैयाँ (INR) र मुद्रा विनिमय दर (Exchange Rate)
नेपाली रूपैयाँ भारतीय रूपैयाँसँग स्थिर विनिमय दरमा जोडिएको छ। अमेरिकाले ब्याजदर बढाउँदा अमेरिकी डलर बलियो हुन्छ र भारतीय रुपियाँ (र नतिजास्वरूप नेपाली रुपैयाँ) कमजोर हुन्छ। डलर महँगो हुँदा नेपालको आयात लागत बढ्न गई मुद्रास्फीति सिर्जना हुन्छ, जसले बैंकिङ प्रणालीको ब्याजदरमा चाप पार्छ र शेयर बजार खस्किन्छ।
रेमिट्यान्स प्रवाह
विश्वभर वा मुख्य गरी खाडी मुलुक र अमेरिकामा ब्याजदर तथा आर्थिक सुस्तता आउँदा वैदेशिक रोजगारमा रहेका नेपालीको आम्दानीमा असर पर्न सक्छ। नेपालको शेयर बजारमा रेमिट्यान्सले तरलता बढाउन ठूलो भूमिका खेल्ने भएकाले रेमिट्यान्स प्रवाह प्रभावित हुँदा नेप्सेको कारोबार रकम घट्छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकको मौद्रिक नीतिमा चाप
विश्वभरका केन्द्रीय बैंकहरूले अमेरिकी Fed Rate लाई पछ्याउँदै आफ्ना नीतिगत दरहरू समायोजन गर्छन्। यदि अमेरिका र भारतमा ब्याजदर उच्च रह्यो भने नेपाल राष्ट्र बैंकले पनि विदेशी मुद्रा सञ्चिति जोगाउन र पुँजी पलायन रोक्न नेपालमा ब्याजदर धेरै घटाउन सक्दैन।
वस्तुको मूल्य र इन्धन
विश्व बजारमा ब्याजदर र डलरको भाउ परिवर्तन हुँदा कच्चा तेल तथा धातुहरूको मूल्य प्रभावित हुन्छ। नेपालले ठूलो परिमाणमा इन्धन आयात गर्ने भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य वृद्धिले नेपालका सूचीकृत उत्पादनशील तथा जलविद्युत् कम्पनीहरूको सञ्चालन लागत बढाउँछ।
विश्वव्यापी शेयर बजारको असर
अमेरिकी बजार (S&P 500, Nasdaq) वा भारतीय बजार (Nifty 50, Sensex) को उतारचढावले नेप्सेमा निम्नलिखित असर पार्छ:
भारतीय बजार (BSE/NSE) को मनोवैज्ञानिक प्रभाव
नेपाल र भारतको खुला सीमा र व्यापारिक सम्बन्धका कारण भारतीय शेयर बजारमा ठूलो पहिरो जाँदा वा उछाल आउँदा नेपाली लगानीकर्ताको मनोवैज्ञानिक भावना (Investor Sentiment) मा तत्कालीन असर पर्छ।
विदेशी संस्थागत लगानीको सीमा
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेजी आउँदा गैर-आवासीय नेपाली (NRN) तथा विदेशी लगानीकर्ताहरू आफ्नै देशका वा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बढी आकर्षित हुन्छन्, जसले गर्दा नेपाल जस्ता उदीयमान/साना बजारमा आउने सम्भावित लगानी सुस्त हुन्छ।
यसरी नेपालको शेयर बजार मुख्य रूपमा स्थानीय बैंक ब्याजदर, राष्ट्र बैंकको नीति (जस्तै Margin Lending limits), राजनीतिक स्थायित्व र स्वदेशी तरलतामा आधारित हुने भए तापनि अन्तर्राष्ट्रिय बजार र अमेरिकी ब्याजदरले अर्थतन्त्रका प्रमुख सूचकहरूमार्फत नेप्सेको दिशा तय गर्न अप्रत्यक्ष तर महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्।
