विश्वका लगानीकर्ताले अगस्ट महिनामा सुनमा आधारित लगानी कोषतर्फ करिब १८ अर्ब अमेरिकी डलर खन्याएका छन् ।

विश्व सुन परिषद्का अनुसार यो एक महिनामा सुनमा आधारित कोषमा भएको अहिलेसम्मकै दोस्रो ठूलो लगानी प्रवाह हो । यससँगै विश्वभरका यस्ता कोषले राखेको सुनको कुल मात्रा पनि नयाँ कीर्तिमानमा पुगेको छ। अगस्टमा मात्रै ती कोषहरूले थप १२१ टन सुन थपेपछि कुल सुनको मात्रा ४ हजार १८९ टन पुगेको छ। सुनमा आधारित कोषको कुल सम्पत्ति पनि १६ प्रतिशतले बढेर ६१५ अर्ब डलर पुगेको छ।

यो तथ्यांक आफैंमा जति रोचक छ, यसको पछाडि रहेको आर्थिक संकेत अझ महत्त्वपूर्ण छ। किनभने अहिले विश्वका लगानीकर्ता केवल सुनको मूल्य बढ्ने आशामा सुन किन्दैछन् भन्ने मात्र होइन। उनीहरू विश्व अर्थतन्त्रका विभिन्न जोखिमबाट आफ्नो सम्पत्ति जोगाउने उपायका रूपमा सुनलाई फेरि प्राथमिकता दिन थालेका देखिन्छन्।

सुनमा लगानी किन बढ्यो ?

विश्व सुन परिषद्को विश्लेषणअनुसार अगस्टमा सुनमा लगानी बढ्नुका पछाडि मुख्यतः तीनवटा चिन्ता देखिन्छन्—विश्वका सरकारको बढ्दो ऋण तथा वित्तीय जोखिम, मुद्रा नीतिबारेको अनिश्चितता र सुनको मूल्यमा देखिएको बलियो गति । जापानी येन तथा मुद्रा नीतिसम्बन्धी चिन्ता पनि लगानीकर्ताको निर्णयमा प्रभाव पार्ने कारण बनेका थिए ।

विश्वका ठूला अर्थतन्त्रका सरकारहरूले ठूलो मात्रामा ऋण उठाइरहेका छन्। सरकारी ऋण बढ्दै जाँदा भविष्यमा ब्याजदर, मुद्रा मूल्य र सरकारी वित्तीय क्षमतामाथि प्रश्न उठ्ने गर्छ। यस्तो अवस्थामा लगानीकर्ताले सरकार वा बैंकसँगको दायित्वभन्दा बाहिर रहेको सम्पत्तिलाई सुरक्षित विकल्पका रूपमा हेर्न सक्छन्। सुन त्यही कारणले आकर्षक बन्ने गरेको हो।

सुन कुनै सरकारको ऋणपत्र होइन। कुनै कम्पनीको नाफामा निर्भर हुँदैन। कुनै एउटा देशको मुद्रा कमजोर हुँदा पनि सुनको अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य कायम रहन सक्छ। त्यसैले आर्थिक तथा राजनीतिक अनिश्चितता बढ्दा सुनमा पैसा जाने पुरानो प्रवृत्ति अहिले फेरि बलियो भएको देखिन्छ।

युरोप र उत्तर अमेरिका अगाडि

अगस्टको सुन लगानीमा पश्चिमी बजारको भूमिका विशेष ठूलो रह्यो। युरोपमा आधारित सुन कोषमा करिब ७.९ अर्ब डलर र उत्तर अमेरिकामा आधारित कोषमा करिब ७.७ अर्ब डलरको लगानी आएको तथ्यांक छ। अमेरिकाबाट मात्रै करिब ८.३ अर्ब डलरको लगानी आएको रिपोर्ट गरिएको छ।

यसको अर्थ सुनको पछिल्लो उछाल केवल भारत, चीन वा एसियाली बजारमा गहना किन्ने उपभोक्ताको मागले मात्र बनेको होइन। विश्वका ठूला वित्तीय बजारका संस्थागत लगानीकर्ता र कोषहरूले पनि सुनलाई आफ्नो लगानी संरचनामा थप महत्त्व दिन थालेका छन्। यही कारणले अहिलेको सुन बजारलाई परम्परागत गहना बजारभन्दा फराकिलो ढंगले हेर्नुपर्ने हुन्छ।

विश्व सुन कोषसँग ४ हजार १८९ टन सुन

अगस्टको अन्त्यसम्म विश्वभरका सुनमा आधारित कोषसँग ४ हजार १८९ टन सुन पुगेको छ। एक महिनामै १२१ टन थपिनु आफैंमा ठूलो वृद्धि हो। त्यसैगरी यी कोषको कुल सम्पत्ति ६१५ अर्ब डलर पुगेको छ।

यसले एउटा महत्त्वपूर्ण परिवर्तन देखाउँछ—लगानीकर्ताले सुनको मूल्य बढेपछि मात्र सुन किनेका छैनन्; उनीहरूले आफ्नो सम्पत्तिको जोखिम घटाउन सुनलाई संरचनागत रूपमा प्रयोग गर्न थालेका छन्।

अहिले सुनको कथा तेल बजारसँग पनि जोडिएको छ। पछिल्लो समय तेलको मूल्य बढ्दा विश्व बजारमा मुद्रास्फीति फेरि बढ्न सक्ने चिन्ता पैदा भएको छ। मुद्रास्फीति बढेमा अमेरिकी केन्द्रीय बैंकलगायत विश्वका केन्द्रीय बैंकले ब्याजदरबारे कडा निर्णय लिनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। यस्तो वातावरणमा शेयर बजार, ऋणपत्र र मुद्राबीच लगानीकर्ताको पैसा एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा सर्न सक्छ।

सुनको विशेषता के हो भने यसले शेयर र ऋणपत्रभन्दा फरक प्रकारको सुरक्षा दिन सक्छ। त्यसैले वित्तीय बजारमा अनिश्चितता बढ्दा सुनलाई पोर्टफोलियोको एउटा सुरक्षा तहका रूपमा प्रयोग गर्ने प्रवृत्ति बढ्छ।

भारतमा पनि सुनप्रतिको आकर्षण बढ्दै

यो प्रवृत्ति दक्षिण एसियामा पनि देखिन्छ। भारतमा अगस्ट महिनामा सुनमा आधारित कोषमा लगानी ६७ प्रतिशतले बढेको रिपोर्ट आएको छ। भारतीय लगानीकर्ताको परम्परागत सुन प्रेमसँग आधुनिक वित्तीय लगानीको यो प्रवृत्ति जोडिन थालेको छ।

भारतमा सुन गहनाका रूपमा मात्र होइन, अब कोषमार्फत लगानी गर्ने सम्पत्तिका रूपमा पनि लोकप्रिय हुँदै गएको छ। यसले दक्षिण एसियाको सुन बजारलाई विश्व वित्तीय बजारसँग अझ नजिक जोडिरहेको छ।