एक समय थियो—राम्रो तस्वीर खिच्न क्यामेरा चाहिन्थ्यो, सही प्रकाश मिलाउनुपर्थ्यो, विषय खोज्नुपर्थ्यो र त्यसपछि घन्टौँ लगाएर तस्वीर मिलाउनुपर्थ्यो ।

आज त्यही कामको ठूलो हिस्सा एउटा निर्देशन लेखेकै भरमा कम्प्युटरले गर्न सक्छ । मानिस नभएको ठाउँमा मानिस देखाउन, नभएको भवन बनाउन, आकाश बदल्न, अनुहार सुधार्न, पुरानो तस्वीरलाई नयाँजस्तो बनाउन वा कल्पनामा मात्र रहेको दृश्यलाई तस्वीरमा उतार्न कृत्रिम बुद्धिमत्ताले सम्भव बनाइदिएको छ।

यसले तस्वीर उद्योगलाई केवल नयाँ प्रविधि दिएको छैन, ‘तस्वीर भनेको के हो ?’ भन्ने पुरानो प्रश्नलाई नै फेरि उठाइदिएको छ।

अहिले विश्वको तस्वीर उद्योगमा एउटा रोचक विरोधाभास देखिन्छ। एकातिर कृत्रिम बुद्धिमत्ता तस्वीर बनाउने, मिलाउने र व्यवस्थापन गर्ने काममा तीव्र गतिले प्रवेश गरिरहेको छ। अर्कोतिर वास्तविक क्यामेराबाट खिचिएको तस्वीरको प्रमाणिकता, स्रोत र मानव अनुभवको मूल्य पनि बढ्दै गएको छ।

तस्वीर खिच्नेभन्दा तस्वीर बनाउने युग

कृत्रिम बुद्धिमत्ताको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव व्यावसायिक तस्वीर क्षेत्रमा देखिएको छ। विज्ञापन, सामाजिक सञ्जाल, पत्रिका, वेबसाइट, उत्पादन प्रचार र सामान्य व्यावसायिक प्रयोजनका लागि पहिले फोटोग्राफर, मोडल, प्रकाश, स्टुडियो र यात्रा आवश्यक पर्थ्यो। अहिले त्यही दृश्यको प्रारम्भिक रूप कम्प्युटरमै तयार गर्न सकिन्छ।

Adobe को २०२६ को अध्ययनले अमेरिकाका तस्वीर तथा सिर्जनात्मक क्षेत्रमा काम गर्ने व्यक्तिहरूले कृत्रिम बुद्धिमत्तालाई विशेषगरी पृष्ठभूमि हटाउने, धेरै तस्वीर जोड्ने, रङ तथा प्रकाश मिलाउनेजस्ता काममा व्यापक रूपमा प्रयोग गर्न थालेको देखाएको छ। अध्ययनमा अमेरिकी तस्वीर व्यवसायीमध्ये ५७.६ प्रतिशतले पृष्ठभूमिका अनावश्यक वस्तु हटाउन, ५० प्रतिशतले धेरै तस्वीर संयोजन गर्न र ४५.१ प्रतिशतले रङ तथा प्रकाश सुधार्न कृत्रिम बुद्धिमत्ताको उल्लेखनीय प्रयोग गरेको बताएका छन्। यसको अर्थ फोटोग्राफर हराउँदैछन् भन्ने मात्र होइन। फोटोग्राफरको कामको प्रकृति बदलिँदैछ।

पहिले तस्वीर खिच्नु नै मुख्य सीप थियो भने अब विषय छनोट, दृश्यको कल्पना, निर्देशन, ग्राहकसँगको संवाद, अन्तिम तस्वीरको निर्णय र वास्तविक घटनाको प्रमाण प्रस्तुत गर्ने क्षमता बढी महत्वपूर्ण हुँदै गएको देखिन्छ।

सबैभन्दा ठूलो दबाब व्यावसायिक फोटोग्राफीमा

कृत्रिम बुद्धिमत्ताले सबैभन्दा ठूलो चुनौती त्यस्ता तस्वीरलाई दिएको छ, जुन वास्तविक जीवनमा खिच्नुपर्ने तर अत्यन्त जटिल वा खर्चिलो हुन्छन्।

उदाहरणका लागि कुनै कम्पनीले ‘हिमालको पृष्ठभूमिमा आफ्नो उत्पादन बोकेकी युवती’को तस्वीर चाह्यो भने पहिले मोडल, हिमाली स्थान, यात्रा, क्यामेरा टोली, प्रकाश र सम्पादनमा खर्च हुन्थ्यो। अब त्यही अवधारणाको धेरै संस्करण कम्प्युटरबाट तयार गर्न सकिन्छ।

बेलायतको Association of Photographers ले आफ्ना सदस्यबीच गरेको सर्वेक्षणमा कृत्रिम बुद्धिमत्ताका कारण काम गुमेको बताउने फोटोग्राफरको अनुपात सेप्टेम्बर २०२४ सम्म ३० प्रतिशत पुगेको र फेब्रुअरी २०२५ मा ५८.१ प्रतिशत पुगेको जनाएको छ। संस्थाका अनुसार ग्राहकहरूले लागत घटाउन कृत्रिम बुद्धिमत्तातर्फ गएको कुरा खुला रूपमा बताउन थालेका थिए। यसको प्रभाव फोटोग्राफरमा मात्र नभई मोडल, प्रकाश व्यवस्थापक, सम्पादक, स्टुडियो र अन्य सहयोगी पेशामा समेत परेको बताइएको छ।

यसलाई तस्वीर उद्योगभित्रको एउटा महत्वपूर्ण आर्थिक परिवर्तनका रूपमा हेर्न सकिन्छ—तस्वीरको उत्पादन लागत घट्दैछ, तर त्यससँगै परम्परागत तस्वीर सेवाको मूल्य निर्धारण प्रणालीमा दबाब बढ्दैछ।

स्टक तस्वीरको बजारमा ठूलो परिवर्तन

कृत्रिम बुद्धिमत्ताले स्टक तस्वीरको व्यवसायलाई पनि गहिरो रूपमा परिवर्तन गरेको छ। पहिले हजारौँ फोटोग्राफरले मानिस, घर, कार्यालय, खाना, यात्रा, कृषि, उद्योगजस्ता विषयका तस्वीर खिचेर स्टक तस्वीर भण्डारमा राख्थे। ग्राहकले त्यहाँबाट आफूलाई चाहिएको तस्वीर किन्थे। अब ग्राहकले त्यही प्लेटफर्ममा आफ्नै आवश्यकता अनुसार नयाँ तस्वीर बनाउन सक्छ।

Adobe Stock ले अहिले कृत्रिम बुद्धिमत्ताबाट बनाइएका तस्वीर, चित्र र भिडियो स्वीकार गर्छ, तर त्यस्ता सामग्रीलाई कृत्रिम बुद्धिमत्ताबाट सिर्जित भएको भनेर स्पष्ट रूपमा चिनाउनुपर्ने व्यवस्था गरेको छ। वास्तविक व्यक्तिको पहिचान हुने गरी कृत्रिम तस्वीर बनाइएको भए थप अनुमति सम्बन्धी व्यवस्था पनि लागू हुन्छ।

Shutterstock ले पनि कृत्रिम बुद्धिमत्ताबाट सिर्जित सामग्रीलाई आफ्नो व्यवसायमा समेटेको छ र कलाकार तथा योगदानकर्तालाई क्षतिपूर्ति दिने संरचना विकास गरिरहेको जनाएको छ।

यसले स्टक तस्वीर बजारमा एउटा नयाँ प्रश्न जन्माएको छ—ग्राहकले १० डलरमा खोजेको तस्वीर किन्नुभन्दा केही सेकेन्डमै आफ्नै तस्वीर बनाउन सक्ने भएपछि पुरानो तस्वीरको बजार कति रहला ?

यसको उत्तर एउटै छैन। सामान्य, दोहोरिने र कल्पनामा आधारित तस्वीरमा एआईको दबाब बढी हुन सक्छ। तर वास्तविक घटना, वास्तविक व्यक्ति, वास्तविक स्थान र प्रमाण चाहिने तस्वीरको महत्व अर्कै हुन्छ।

समाचार फोटोग्राफीमा उल्टै वास्तविक तस्वीरको मूल्य बढ्दैछ

यहीँ तस्वीर उद्योगको सबैभन्दा रोचक परिवर्तन देखिन्छ। कृत्रिम बुद्धिमत्ताले नक्कली तस्वीर अत्यन्त वास्तविक देखिने बनाउन थालेपछि साँचो तस्वीर प्रमाणित गर्न सक्ने क्षमता आफैँ एउटा मूल्यवान सेवा बन्न थालेको छ।

Reuters ले २०२६ मा आफ्नो दृश्य प्रमाणिकरण प्रणालीबारे सार्वजनिक गरेको विवरणमा एआईबाट बनाइएका अत्यन्त वास्तविक देखिने तस्वीरका कारण समाचार संस्थाका लागि तस्वीरको स्रोत र सत्यता जाँच्ने काम झन् कठिन भएको बताएको छ। Reuters का दृश्य प्रमाणिकरण पत्रकारहरूले तस्वीर खिच्ने व्यक्तिसँग सम्पर्क गर्ने, तस्वीरको अभिलेखीय सूचना जाँच्ने, मौसम, भूगोल, उपग्रह तस्वीर तथा अन्य घटनास्थलका तस्वीरसँग तुलना गर्ने र आवश्यक पर्दा एआई जाँच उपकरणसमेत प्रयोग गर्ने गरेका छन्।

यसको अर्थ अब पत्रकारितामा प्रश्न केवल तस्वीर राम्रो छ कि छैन ? भन्ने रहने होइन यो तस्वीर वास्तवमै कहाँ, कहिले र कसले खिचेको हो ? भन्ने हो । अर्थात एआईको जन्मसँगै पत्रकारिता क्षेत्रले प्रयोग गर्ने फोटोग्राफीको आधिकारिकतामाथि पनि गम्भिररुपमा प्रश्न खडा हुँदैछ ।

क्यामेरा कम्पनीहरू पनि ‘तस्वीरको प्रमाणपत्र’ तर्फ

कृत्रिम बुद्धिमत्ताले सिर्जना गरेका तस्वीरसँग प्रतिस्पर्धा गर्न क्यामेरा उद्योगले पनि नयाँ बाटो खोज्न थालेको छ। Canon ले २०२६ मा समाचार संस्थाका लागि C2PA मापदण्डमा आधारित ‘Authenticity Imaging System’ सुरु गरेको छ। यसले तस्वीर खिच्दाकै समयमा तस्वीरको स्रोतसम्बन्धी विवरण सुरक्षित राख्ने, समयको प्रमाण राख्ने र तस्वीरमा पछि भएका परिवर्तनको इतिहास प्रमाणित गर्न सहयोग गर्ने व्यवस्था गरेको छ। Reuters ले Canon सँग यसको प्रारम्भिक परीक्षणमा सहकार्य गरेको थियो।

यसले एउटा नयाँ बजार जन्माउने सम्भावना देखाउँछ—भविष्यमा क्यामेराले केवल तस्वीर खिच्ने होइन, तस्वीर ‘साँचो हो’ भन्ने प्रमाण पनि दिनेछ। अर्थात् क्यामेराको मूल्य मेगापिक्सेल वा लेन्सको क्षमताबाट मात्र मापन नहुन सक्छ; तस्वीरको विश्वसनीयता प्रमाणित गर्ने प्रविधि पनि महत्वपूर्ण बन्न सक्छ।

 एआईले फोटोग्राफरलाई पूर्ण रूपमा विस्थापित गरिसकेको छैन्

Adobe को २०२६ को अनुसन्धानले सिर्जनात्मक क्षेत्रमा एआईको प्रभावलाई ‘पूर्ण विस्थापन’ भन्दा कामको पुनर्वितरणका रूपमा देखाएको छ। अमेरिकामा २०२५ सेप्टेम्बरदेखि २०२६ अप्रिलसम्म सिर्जनात्मक पेशासम्बन्धी रोजगारीका विज्ञापन करिब ८ प्रतिशत बढेका थिए र एआईसम्बन्धी सीप माग्ने विज्ञापनको हिस्सा १० प्रतिशतबाट १५ प्रतिशत पुगेको थियो।

अर्थात् नयाँ प्रकारको फोटोग्राफरको माग बन्न सक्छ—जो क्यामेरा चलाउन मात्र होइन, एआई चलाउन पनि जान्छ। फोटोग्राफर अब एउटा दृश्य खिच्ने व्यक्ति मात्र नभई दृश्य निर्देशक, सम्पादक, छनोटकर्ता र प्रमाणिकताको संरक्षक बन्नुपर्ने दिशातर्फ उद्योग अघि बढिरहेको देखिन्छ।

सबैभन्दा ठूलो प्रश्न : तस्वीरको स्वामित्व कसको ?

एआईले तस्वीर उद्योगमा ल्याएको अर्को ठूलो विवाद बौद्धिक सम्पत्तिको हो। एआईले सिक्ने क्रममा लाखौँ तस्वीर प्रयोग गर्छ। ती तस्वीरका मूल सर्जकले अनुमति दिएका थिए कि थिएनन् ? उनीहरूले पारिश्रमिक पाए कि पाएनन् ? एआईले बनाएको नयाँ तस्वीरमा मूल फोटोग्राफरको योगदान कति छ ? यी प्रश्नको विश्वव्यापी रूपमा अझै पूर्ण र समान कानुनी उत्तर छैन।

Getty Images र Stability AI बीचको विवाद यही विषयको महत्वपूर्ण उदाहरण हो। Getty ले आफ्नो तस्वीरको अनुमति बिना एआई प्रशिक्षणमा प्रयोग भएको आरोप लगाएको थियो। यस्तो विवादले तस्वीर व्यवसायमा ‘तस्वीर प्रयोग गर्ने अधिकार’ र ‘एआई प्रशिक्षणका लागि तस्वीर प्रयोग गर्ने अधिकार’ एउटै कुरा होइन भन्ने बहसलाई अगाडि ल्याएको छ।

अर्कोतर्फ Getty Images ले आफ्नै एआई प्रणाली विकास गर्दा इजाजतप्राप्त सामग्रीमा आधारित प्रशिक्षण र व्यावसायिक सुरक्षालाई जोड दिएको छ।

अमेरिकी प्रतिलिपि अधिकार कार्यालयले पनि २०२५ को प्रतिवेदनमा केवल एआईलाई निर्देशन अर्थात् ‘प्रम्प्ट’ दिएको भरमा सिर्जना भएको सामग्रीलाई मानव सर्जकको पर्याप्त मौलिक अभिव्यक्ति नमानिने, तर मानिसले पर्याप्त रचनात्मक संयोजन वा परिमार्जन गरेको अवस्थामा अधिकार संरक्षण सम्भव हुने धारणा राखेको छ।

त्यसैले भविष्यमा फोटोग्राफरका लागि मैले तस्वीर खिचेँ मात्र पर्याप्त नहुन सक्छ; यस तस्वीरमा मेरो मानवीय सिर्जनात्मक योगदान के हो? भन्ने प्रश्न पनि महत्वपूर्ण हुनेछ।

तस्वीरको मूल्य घट्ने होइन, तस्वीरको प्रकारअनुसार छुट्टिने सम्भावना

एआईले तस्वीरको बजार समाप्त पार्नेभन्दा बजारलाई दुई भागमा विभाजन गर्ने सम्भावना बढी देखिन्छ। एकातिर सस्तो, छिटो र सामान्य प्रयोजनका तस्वीर हुनेछन्। विज्ञापनको प्रारम्भिक नमुना, सामाजिक सञ्जाल सामग्री, काल्पनिक दृश्य, सामान्य कार्यालय वा जीवनशैलीका दृश्यमा एआईले ठूलो हिस्सा लिन सक्छ।

अर्कोतिर वास्तविक विवाह, वास्तविक दुर्घटना, वास्तविक किसान, वास्तविक युद्ध, वास्तविक राजनीतिक घटना, वास्तविक हिमाल, वास्तविक वन, वास्तविक वन्यजन्तु र वास्तविक मानिसको जीवनसँग सम्बन्धित तस्वीर रहनेछन्। त्यहाँ तस्वीरको सुन्दरता मात्र होइन, तस्वीरले प्रमाणित गर्ने वास्तविकता महत्वपूर्ण हुन्छ। यही कारण एआईको विस्तारसँगै वास्तविक तस्वीरको एउटा नयाँ मूल्य जन्मिन सक्छ—प्रमाणिकताको मूल्य।