सुवास निरौला

यसपटक टीकाको साइत कात्तिक ४ गते बिहान १० बजेर २६ मिनेटमा जुरेको छ। नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले बडादसैँको शुभ साइत घोषणा गरेसँगै नेपालीहरूको महान् चाडको माहोल सुरु भइसकेको छ।

तर, साइत जुर्नुअघि नै राजधानीबाट गाउँघर फर्किने लाखौँ यात्रुको यात्रा सुरक्षित बन्ला कि नबन्ला ? चाडबाडको मौका छोपी यात्रु लुट्ने बिचौलिया र उपभोक्ताको ढाड सेक्ने कालोबजारी नियन्त्रण होलान् कि नहोलान् ? आमनागरिकको मनमा उब्जिएका यिनै गम्भीर संशय र त्रासका बीच राज्यले यसपटक सडकदेखि भान्सासम्मै अभूतपूर्व र कडा निगरानीको लागि ‘चक्रव्यूह’ तयार पारेको छ।

हरेक वर्ष दसैँ आउनासाथ बसको टिकट पाउन सास्ती, थोत्रा गाडीका कारण हुने भयावह दुर्घटना, सडकमा गुन्डागर्दी र बजारमा अस्वाभाविक महँगीको मार नागरिकले खेप्दै आएका छन्। तर, यस वर्ष परिस्थिति बदल्न भन्दै गृह, यातायात र वाणिज्य मन्त्रालयअन्तर्गतका सम्पूर्ण नियामक निकायहरू एकसाथ आक्रामक रूपमा मैदानमा उत्रिएका छन्। काठमाडौँ उपत्यकाबाट मात्रै करिब २० देखि २५ लाख नागरिक बाहिरिने आकलन गरिएको छ।

सडक र यात्रामा ५० हजार प्रहरीको कडा पहरेदारी

दसैँमा घर फर्किने नागरिकलाई गन्तव्यसम्म सकुशल पुर्‍याउन र सहरबजारमा हुनसक्ने चोरी-डकैती रोक्न नेपाल प्रहरीले देशभर ५० हजारभन्दा बढी जनशक्ति सडकमा उतारेको छ। ‘चाडपर्व लक्षित सुरक्षा योजना’ अन्तर्गत काठमाडौँका मुख्य नाकादेखि देशभरका राजमार्ग र अन्तर्राष्ट्रिय सीमानाकासम्म विशेष सुरक्षा व्यवस्था मिलाइएको छ।

यात्रुलाई टिकट काट्दादेखि यात्रा गर्दासम्म कुनै ठगी वा हैरानी नहोस् भन्नका लागि देशभरका ४०८ स्थानमा २४ सै घण्टा सञ्चालन हुने यात्रु सहायता कक्ष स्थापना गरिएका छन्। सुरक्षा संयन्त्रलाई अत्याधुनिक बनाउँदै यसपटक राजमार्ग, सपिङ मल, बसपार्क र मुख्य वित्तीय केन्द्रहरूमा ड्रोन क्यामरा, सीसीटीभी तथा प्रहरीको छातीमा जडान हुने ‘बडीवन’ क्यामरामार्फत सूक्ष्म निगरानी सुरु गरिएको छ। यस्तै, वर्षातका कारण राजमार्गमा हुनसक्ने पहिरो वा अन्य विपद्बाट यात्रुको तत्काल उद्धार गर्न विपद् व्यवस्थापन गुल्मका टोलीहरूलाई चौबीसै घण्टा तयारी अवस्थामा राखिएको छ।

घर फर्किने यात्रुका लागि अग्रिम बस टिकट बुकिङ

दसैँमा घर जानका लागि सबैभन्दा ठूलो सकस बसको टिकट पाउनु नै हुने गर्छ। यही समस्यालाई समाधान गर्न यातायात व्यवस्था विभागले यातायात व्यवसायी, ट्राफिक प्रहरी र उपभोक्ता अधिकारकर्मीहरूसँग सघन छलफल गर्दै अग्रिम टिकट बुकिङ असोज २३ गते देखि खुला गर्ने निर्णय गरेको छ। 

विभागका अनुसार अनलाइनबाटै टिकट काट्ने व्यवस्थालाई प्राथमिकता दिन यातायात कम्पनीहरूलाई निर्देशन दिइएको छ। काउन्टरमा बसेर यात्रुसँग तोकिएभन्दा बढी भाडा असुल्ने, फर्जी टिकट काट्ने वा सिट लुकाएर कृत्रिम अभाव देखाउने बिचौलियालाई नियन्त्रण गर्न सादा पोसाकका ट्राफिक प्रहरी बसपार्कहरूमा परिचालन गरिँदैछ। विभागले स्पष्ट रूपमा सरकारले तोकेको आधिकारिक भाडादर मात्र लिन र भाडा सूची सबैले देख्ने गरी काउन्टरमा टाँस्न कडा निर्देशन जारी गरेको छ।

सार्वजनिक यातायातमा पहिलोपटक 'मेकानिकल टेस्ट रिपोर्ट' अनिवार्य

सवारी दुर्घटना न्यूनीकरण गर्ने सन्दर्भमा यस वर्ष राज्यले एउटा ऐतिहासिक र कडा नियम लागू गरेको छ। नेपालमै पहिलोपटक काठमाडौँ उपत्यका बाहिर जाने लामो दूरीका सार्वजनिक सवारीसाधनहरूका लागि यात्रा सुरु गर्नुभन्दा बढीमा सात दिनअघिको ‘मेकानिकल टेस्ट रिपोर्ट’ अनिवार्य गरिएको छ।

गाडीको ब्रेक, इन्जिन, टायर र समग्र अवस्था दुरुस्त छ भन्ने प्राविधिक परीक्षण प्रतिवेदन नभएका कुनै पनि बसलाई उपत्यकाका नाकाबाट बाहिरिन दिइने छैन। यसका साथै लामो दूरीका रात्रि बसहरूमा अनिवार्य रूपमा दुई जना चालक राख्नुपर्ने नियमको कडाइका साथ अनुगमन गरिनेछ। सिट क्षमताभन्दा बढी यात्रु कोच्ने र तीव्र गतिमा सवारी चलाउने चालकलाई तत्काल कारबाही गर्न राजमार्गका ठाउँठाउँमा स्पिड गन र चालकको मादक तथा लागुपदार्थ सेवन परीक्षण (मापसे/लापसे जाँच) कडा पारिएको छ।

कालोबजारी र मूल्यवृद्धि विरुद्ध १० सेक्टरमा विभाजन गरी आकस्मिक छापा

सडकमा सुरक्षा कडा पारिँदा यता भान्सामा हुने लुट रोक्न वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागले बजारमा 'अप्रत्याशित घेराबन्दी' गरेको छ। विभागले काठमाडौँ उपत्यकालाई दैनिक १० वटा सेक्टरमा विभाजन गरी ३२ जना कर्मचारीको विशेष अनुगमन टोलीलाई बिहानैदेखि फिल्डमा खटाएको छ।

चाडबाडको बेला कृत्रिम अभाव सिर्जना गरेर चिनी, तेल, चामल र दालको मूल्य बढाउने व्यापारीविरुद्ध ‘शून्य सहनशीलता’ को नीति लिइएको छ। सरकारले २० हजार मेट्रिक टन चिनी मौज्दात राखेर साल्ट ट्रेडिङ तथा ठूला सुपरमार्केटहरू (भाटभटेनी, बिग मार्ट, सेल्सवेरी) मार्फत प्रतिकिलो ११० रुपैयाँमा बिक्री गराउने प्रबन्ध मिलाएको छ। चामल ढुवानी सहज भएसँगै प्रतिबोरा १५० देखि २०० रुपैयाँसम्म मूल्य घटेको अवस्थामा व्यापारीले पुरानै चर्को मूल्य असुलेको पाइएमा तत्कालै आर्थिक जरिवाना र पसल सिल गर्नेसम्मको कारबाही थालिएको छ। जिल्ला प्रशासन र नापतौल विभागको संयुक्त टोलीले गोदाम र किराना पसलहरूमा आकस्मिक छापा मारिरहेको छ।

वधशालामा २२७ निरीक्षक र मासुको स्वच्छतामा कडा निगरानी

दसैँमा मासुको खपत अत्यधिक हुने भएकाले नागरिकको स्वास्थ्यमाथि खेलवाड हुन नदिन पशु सेवा विभाग र खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागले संयुक्त रूपमा मासु बजारको अनुगमन तीव्र पारेका छन्। उपत्यकाका सबै स्थानीय तहमा रहेका वधशालाहरूमा स्वस्थ पशुको मात्र वध भएको प्रमाणित गर्न २२७ जना विशेष मासु निरीक्षक खटाइएको छ।

खसीबोका, राँगा र कुखुराको मासु बिक्री हुने पसल, डीप-फ्रिजको सरसफाइ र स्वास्थ्य मापदण्डको स्थलगत परीक्षण भइरहेको छ। सरकारले पशुलाई टाढाबाट ढुवानी गरेर ल्याउनासाथ काट्न नपाइने र कम्तीमा १२ घण्टा विश्राम गराउनुपर्ने तथा छालारहित सफा मासु मात्रै बिक्री गर्नुपर्ने नयाँ स्वास्थ्य मापदण्ड समेत प्रस्ताव गरेको छ। सरकारी कम्पनीले आफैँ सहुलियत दरमा खसीबोका बिक्री गरेर बजारको अस्वाभाविक मूल्यवृद्धि नियन्त्रण गर्ने योजना बनाएको छ।

यसरी हेर्दा, कात्तिक ४ को टीकालाई लक्षित गरी घर फर्किने सडकदेखि भान्साको दाल-चामलसम्म नागरिकलाई सुरक्षित राख्न राज्यले यस वर्ष निकै बृहत् र रणनीतिक चक्रव्यूह तयार पारेको छ। यदि यी व्यवस्थाहरू कागजमा मात्र सीमित नभई फिल्डमा कडाइका साथ कार्यान्वयन भएमा यस वर्षको दसैँ विगतका वर्षहरूभन्दा धेरै सुरक्षित, मर्यादित र झन्झटमुक्त हुने अपेक्षा गरिएको छ।