अमेरिकाको भर्जिनियामा नेपाली नर्स ममता काफ्ले भट्टको रहस्यमय बेपत्ता र हत्या प्रकरणले अहिले अमेरिकी न्यायिक क्षेत्रदेखि नेपाली डायस्पोरासम्म व्यापक ध्यान खिचेको छ।

दुई वर्षभन्दा बढी समयदेखि चर्चामा रहेको यो मुद्दा यतिबेला निर्णायक चरणमा पुगेको छ। श्रीमतीको हत्या गरेको अभियोग लागेका नरेश भट्टविरुद्धको मुद्दामा सरकारी पक्षले आफ्नो प्रमाण र साक्षी प्रस्तुत गरिसकेको छ भने प्रतिरक्षा पक्षले आफ्नो बचाउ सुरु गरेको छ। तर यो मुद्दालाई अमेरिकी सञ्चारमाध्यम र कानुनी क्षेत्रले विशेष चासोका साथ हेरिरहेको एउटा कारण छ– प्रहरीले ममताको शव अहिलेसम्म फेला पार्न सकेको छैन। शव नै नभएको अवस्थामा हत्या प्रमाणित गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने प्रश्न पनि यो मुद्दाको केन्द्रमा छ।

भर्जिनिया राज्यस्थित प्रिन्स विलियम काउन्टीको अदालतमा चलिरहेको यो मुद्दा एउटा नेपाली महिलाको रहस्यमय बेपत्ताको घटनामा मात्र सीमित छैन। यसले फरेन्सिक विज्ञान, डिजिटल प्रमाण, डीएनए परीक्षण, घरेलु हिंसा, आप्रवासी परिवारको सामाजिक अवस्था र शव फेला नपरेको अवस्थामा आपराधिक न्याय कसरी अघि बढ्छ भन्ने गम्भीर प्रश्नहरू एकै ठाउँमा ल्याएको छ।

अदालतमा अहिलेसम्म प्रस्तुत भएका प्रमाण, साक्षीका बयान र अनुसन्धानका विवरणले घटनाको जटिलता थप उजागर गरेका छन्। नोभेम्बर २, २०२६ मा सरकारी वकिलहरूले अन्तिम साक्षीहरू प्रस्तुत गरेर आफ्नो पक्षको सुनुवाइ टुंग्याएका थिए। त्यसपछि प्रतिरक्षा पक्षले आफ्नो पक्षका साक्षी प्रस्तुत गर्न थालेको छ। नोभेम्बर ४ मा स्वयं नरेश भट्ट पनि आफ्नो बचाउमा अदालतमा उपस्थित भएर बयान दिन थालेका छन्। 

अमेरिकामा नर्सका रूपमा स्थापित हुँदै गरेकी ममता कसरी बेपत्ता भइन् ?

नेपालमा जन्मिएकी ममता काफ्ले भट्ट अमेरिकामा नर्सका रूपमा कार्यरत थिइन्। उनी अमेरिकाको भर्जिनिया राज्यस्थित मनाससको यूभीए हेल्थ प्रिन्स विलियम मेडिकल सेन्टरमा काम गर्थिन्। उनको परिवारमा श्रीमान् नरेश भट्ट र सानी छोरी थिइन्।

 ममता सन् २०२१ मा अमेरिका पुगेकी थिइन्। नर्सिङ पेसामा स्थापित हुने सपना बोकेर अमेरिका पुगेकी उनी काम, परिवार र छोरीको हेरचाहमा व्यस्त थिइन्।

सन् २०२४ जुलाई २७ मा उनले अस्पतालमा अन्तिमपटक काम गरेको अभिलेख छ। जुलाई २९ मा उनले नेपालमा रहेकी आमासँग भिडियो कुराकानी गरेकी थिइन्। त्यसपछि उनी परिवार र साथीहरूको नियमित सम्पर्कबाट टाढिँदै गइन्। उनको फोन र सामाजिक सञ्जाल गतिविधि बन्द भए।

अस्पतालमा काममा उपस्थित नभएपछि सहकर्मीहरूले उनको अवस्थाबारे चासो देखाए। साथीहरूको अनुरोधपछि प्रहरी अगस्ट २ मा उनको घर पुगेको थियो। त्यतिबेला नरेशले ममता घर छाडेर गएको र उनीहरूबीच सम्बन्धविच्छेदको प्रक्रिया अघि बढिरहेको हुन सक्ने बताएका थिए।

तर ममता कहाँ गइन् भन्नेबारे उनको भनाइ र अनुसन्धानबाट प्राप्त विवरणबीच प्रश्नहरू उठ्न थाले। नरेशले अगस्ट ५ मा श्रीमती हराएको औपचारिक जानकारी प्रहरीलाई दिएका थिए। अगस्ट २२ मा उनलाई पक्राउ गरियो।

सरकारी अभियोजन पक्षको आरोपअनुसार ममताको हत्या जुलाई ३०, २०२४ आसपास भएको थियो। त्यसपछि उनको शव टुक्राटुक्रा पारेर विभिन्न स्थानमा फालिएको हुन सक्ने अभियोजन पक्षको दाबी छ। तर ममताको शव अहिलेसम्म भेटिएको छैन। नरेशले भने आफूमाथि लगाइएका अभियोग अस्वीकार गर्दै आएका छन्। 

शव नभेटिए पनि हत्या अभियोग : अदालतमा प्रस्तुत भएका फरेन्सिक प्रमाण

ममता प्रकरणलाई अमेरिकी न्यायिक क्षेत्रका लागि समेत महत्त्वपूर्ण बनाएको मुख्य विषय शव फेला नपर्नु हो। सामान्यतया हत्या मुद्दामा मृतकको शव, पोस्टमार्टम रिपोर्ट र मृत्युको कारण पहिचानलाई महत्त्वपूर्ण प्रमाण मानिन्छ। तर अमेरिकाको कानुनी व्यवस्थामा शव नभेटिएको कारणले मात्रै हत्या मुद्दा चलाउन वा दोषी ठहर गर्न नसकिने भन्ने हुँदैन। अभियोजन पक्षले अन्य प्रमाणको समग्रताबाट अपराध शङ्कारहित रूपमा प्रमाणित गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने कुरा निर्णायक हुन्छ।

 ममता प्रकरणमा सरकारी वकिलहरूले यही आधारमा प्रमाणहरू प्रस्तुत गरेका छन्। 

विद्युतीय आरा र ममताको डीएनए

यो मुद्दामा सबैभन्दा बढी चर्चा पाएको प्रमाणमध्ये एउटा विद्युतीय आरा हो। अभियोजन पक्षका अनुसार ममता बेपत्ता भएपछि नरेशले घरमा प्रयोग भएको विद्युतीय आरा एक जना ल्यान्डस्केपिङ अर्थात् बगैँचा तथा घरवरिपरिको क्षेत्रको सरसफाइ गर्ने कामदारलाई दिएका थिए। पछि ती कामदारले प्रहरीलाई उक्त आरा बुझाएका थिए।

अक्टोबर २७ मा अदालतमा बयान दिएका भर्जिनिया डिपार्टमेन्ट अफ फरेन्सिक साइन्सका विशेषज्ञका अनुसार उक्त आराको भित्री भागमा भेटिएको रगत ममताको भएको बलियो वैज्ञानिक आधार देखिएको छ। आरामा भेटिएको रगतको डीएनए ममताको कपालको ब्रसबाट तयार पारिएको डीएनए प्रोफाइलसँग मेल खाएको परीक्षणले देखाएको थियो। अदालतमा प्रस्तुत विवरणअनुसार असम्बन्धित व्यक्तिको डीएनए त्यही नमुना हुने सम्भावना आठ अर्बमा एकभन्दा कम रहेको परीक्षणको नतिजा थियो।

यसका अतिरिक्त आरामा तीनवटा मानव कपाल र कपालका १३ वटा टुक्रा फेला परेको विवरण पनि अदालतमा आएको छ। ती कपालको थप परीक्षणको विषयले समेत अनुसन्धानमा चासो बढाएको छ।

घरभित्र भेटिएका रगतका दाग

प्रहरीले नरेश र ममता बस्ने घरको मुख्य सुत्ने कोठा र बाथरुममा रगत भएको आशङ्का गरिएका दागहरू फेला पारेको थियो। अनुसन्धानका क्रममा प्रयोग गरिएको ब्लूस्टार परीक्षणले कोठाका केही स्थानमा रगत हुन सक्ने सङ्केत दिएको थियो।

फोहोरका झोला र सीसीटीभी फुटेज

ममता बेपत्ता भएपछि नरेशले विभिन्न स्थानमा फोहोरका झोला फाल्न गएको दृश्यहरू पनि अनुसन्धानको महत्त्वपूर्ण हिस्सा बनेका छन्।

 अदालतमा प्रस्तुत गरिएको सीसीटीभी फुटेजमा उनी विभिन्न अपार्टमेन्ट परिसरका फोहोर फाल्ने ठाउँमा झोलाहरू लिएर गएको देखिएको अभियोजन पक्षको भनाइ छ।

अभियोजन पक्षका अनुसार उनले श्रीमती बेपत्ता भएको समयपछि पञ्जा, चक्कु, ठूला आकारका प्लास्टिकका झोला र सरसफाइका सामग्रीसमेत किनेका थिए। यी सामान खरिद र फोहोर फाल्न गएको गतिविधिलाई सरकारी वकिलहरूले सम्भावित शव व्यवस्थापनसँग जोडेर व्याख्या गरेका छन्। 

मोबाइल फोन, गुगल सर्च र डिजिटल गतिविधि

आधुनिक आपराधिक अनुसन्धानमा मोबाइल फोन र इन्टरनेट गतिविधि महत्त्वपूर्ण प्रमाणका रूपमा प्रयोग हुन थालेका छन्। ममता प्रकरण पनि यसको उदाहरण बनेको छ।

अनुसन्धानकर्ताहरूले नरेशको मोबाइल फोन, इन्टरनेट सर्च, लोकेसन विवरण, टेस्ला गाडीको जीपीएस र विभिन्न स्थानका निगरानी क्यामेराबाट प्राप्त विवरण अध्ययन गरेका थिए। 

आर्थिक कारोबार र टेस्ला गाडी बिक्री

यो मुद्दामा आर्थिक कारोबारसम्बन्धी प्रमाणसमेत अदालतमा प्रस्तुत गरिएको छ। सरकारी वकिलहरूले बैंक अभिलेख, खातामा भएका रकम जम्मा तथा स्थानान्तरण, क्रेडिट कार्ड भुक्तानी र अन्य कारोबारका विवरण अदालतमा देखाएका छन्।

अदालतमा प्रस्तुत अभिलेखअनुसार सन् २०२४ फेब्रुअरी १४ मा ममताको नाममा चेकिङ र सेभिङ खाता खोलिएको थियो। त्यही दिन घरेलु हिंसासम्बन्धी घटनाका कारण ममताले प्रहरीलाई घरमा बोलाएको विवरण पनि अदालतमा आएको छ।

त्यसैगरी नरेशले ममता बेपत्ता भएपछि आफ्नो नीलो टेस्ला गाडी कारम्याक्सलाई बिक्री गरेको विषय पनि सरकारी पक्षले उठाएको छ। उक्त गाडी सन् २०२३ अक्टोबरमा ४९ हजार ८८० डलरमा खरिद गरिएको थियो। कारम्याक्सले २८ हजार डलरको प्रस्ताव गरेको र बाँकी ऋण तिरेपछि नरेशले ३ हजार ७७१ डलर ९ सेन्टको बैंक ड्राफ्ट प्राप्त गरेको कम्पनीका प्रतिनिधिले अदालतमा बयान दिएका थिए। 

परिवारका सदस्य र साथीहरूको बयानले थपेको नयाँ आयाम

ममता प्रकरणमा फरेन्सिक र डिजिटल प्रमाणसँगै परिवारका सदस्य, साथीभाइ र सहकर्मीहरूको बयानले पनि महत्त्वपूर्ण स्थान पाएको छ।

ममताकी आमा गीता काफ्लेले अदालतमा बयान दिँदै छोरीसँग दैनिकजसो कुराकानी हुने गरेको बताएकी थिइन्। जुलाई २९, २०२४ पछि छोरीसँग सम्पर्क हुन नसकेको र छोरी आफूलाई जानकारी नदिई घर छाडेर जाने स्वभावकी नभएको उनको भनाइ थियो।

उनले छोरीलाई खोज्नकै लागि अमेरिका आएको बताएकी थिइन्। ममता कहाँ छिन् भन्ने प्रश्नमा उनले आफूलाई कुनै जानकारी नभएको जवाफ दिएकी थिइन्।

अदालतमा ममताका साथी र परिवारका अन्य सदस्यले पनि वैवाहिक सम्बन्धमा समस्या रहेको विषयमा बयान दिएका छन्।

 नोभेम्बर २ मा ममताका दाजु महेश काफ्लेले पनि अदालतमा बयान दिएका थिए। उनले बहिनीसँग भएका कुराकानीबारे जानकारी दिँदै ममताले आफू सुरक्षित नभएको महसुस गरेको र भविष्यमा आवश्यक पर्न सक्ने भन्दै केही सामग्री पठाएको बताएका थिए। उनले बहिनीले सम्बन्धविच्छेदको विषयमा समेत कुराकानी गरेको बताए।

यसै सुनुवाइमा नरेशले ममता बेपत्ता भएपछि एक जना महिला साथीलाई दम्पतीका औँठी र सिक्रीलगायत गहना दिएको विषय पनि अदालतमा उठेको थियो। 

सरकारी पक्षको सुनुवाइ सकियो, अब नरेशकै बयानले थप चासो

मुद्दाको सुनुवाइमा नोभेम्बर २ एउटा महत्त्वपूर्ण दिन बन्यो। करिब पाँच सातादेखि चलिरहेको सुनुवाइमा सरकारी अभियोजन पक्षले ७० भन्दा बढी साक्षी प्रस्तुत गरेपछि आफ्नो प्रमाण र बयान प्रस्तुत गर्ने काम पूरा गरेको थियो।

यसअघि अदालतमा प्रहरी अधिकारी, फरेन्सिक विशेषज्ञ, डिजिटल अनुसन्धानकर्ता, बैंक तथा वित्तीय संस्थाका प्रतिनिधि, ममताका परिवारका सदस्य, साथी, छिमेकी र विभिन्न व्यावसायिक प्रतिष्ठानका कर्मचारीले बयान दिएका थिए।

त्यसपछि प्रतिरक्षा पक्षले आफ्नो बचाउ प्रस्तुत गर्न थालेको छ। नोभेम्बर ४ मा नरेश भट्ट स्वयं अदालतमा उपस्थित भएर बयान दिन थाले। अदालतमा नेपाली भाषाको अनुवादकको व्यवस्था गरिएको थियो। उनले आफू अंग्रेजीमा बोल्ने प्रयास गर्ने तर आवश्यक परे नेपाली भाषामा जवाफ दिने बताएका थिए।

उनले छोरी जन्मिएपछि श्रीमतीको व्यवहारमा परिवर्तन आएको र उनी मानसिक समस्याबाट गुज्रिरहेको हुन सक्ने आफूलाई अहिले लाग्ने बताए। तर आफूले ममतामाथि कहिल्यै शारीरिक हिंसा नगरेको दाबी गरे।

यसरी दुवै पक्षले प्रस्तुत गरेका प्रमाण र तर्कको मूल्याङ्कन गर्ने जिम्मेवारी अब निर्णायक मण्डल अर्थात् जुरीको हुनेछ।

 अमेरिकामा शवबिनै हत्या प्रमाणित गर्न सकिने कानुनी आधार

ममता प्रकरणले अमेरिकी न्याय प्रणालीमा एउटा पुरानो तर महत्त्वपूर्ण कानुनी प्रश्नलाई पुनः चर्चामा ल्याएको छ– शव नै नभेटिएको अवस्थामा कसैलाई हत्याको दोषी ठहर गर्न सकिन्छ?

यसको उत्तर अमेरिकी न्याय प्रणालीमा हुन्छ भन्ने हो। तर अभियोजन पक्षले मृतकको मृत्यु भएको र अभियुक्तले नै हत्या गरेको भन्ने कुरा शङ्कारहित रूपमा प्रमाणित गर्नुपर्छ।

भर्जिनिया राज्यमा पनि शव फेला नपरेका हत्या मुद्दामा दोषी ठहर भएका उदाहरण छन्। 

नेपाली समुदायमा किन यति धेरै चासो?

ममता काफ्ले प्रकरणको चर्चा अमेरिकाको भर्जिनियामा मात्र सीमित छैन। नेपालमा पनि यो घटनालाई नजिकबाट हेरिएको छ। विशेषगरी अमेरिका, अस्ट्रेलिया, बेलायत र अन्य मुलुकमा बसोबास गर्ने नेपाली समुदायमा यसले गहिरो चासो सिर्जना गरेको छ।

 यसको एउटा कारण वैदेशिक रोजगारी र बसाइँसराइसँग जोडिएको नेपाली परिवारको वास्तविकता हो। राम्रो भविष्य, आर्थिक अवसर र सामाजिक प्रतिष्ठाको खोजीमा विदेश जाने नेपालीको सङ्ख्या बढिरहेको छ। तर विदेशमा पुगेपछि पारिवारिक सम्बन्धमा आउने तनाव, घरेलु हिंसा, एक्लोपन र सामाजिक सुरक्षाको अभावजस्ता समस्या पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छन्।

ममता नर्सका रूपमा काम गर्थिन्। उनी आर्थिक र व्यावसायिक रूपमा आफ्नो जीवन अगाडि बढाउँदै थिइन्। सानी छोरीकी आमा पनि थिइन्। यस्तो अवस्थामा उनको रहस्यमय बेपत्ताले विदेशमा रहेका नेपाली महिलाको सुरक्षा र पारिवारिक सम्बन्धको विषयलाई पुनः बहसमा ल्याएको छ।

नेपालको राष्ट्रिय जनसाङ्ख्यिक तथा स्वास्थ्य सर्वेक्षण २०२२ अनुसार २७ प्रतिशत महिलाले आफ्नो जीवनकालमा घनिष्ठ पुरुष साथीबाट कुनै न कुनै प्रकारको हिंसा अनुभव गरेको बताएका थिए। यो तथ्याङ्कले घरेलु हिंसा नेपालका लागि पनि गम्भीर सामाजिक चुनौती रहेको देखाउँछ।

ममता प्रकरणले अर्को महत्त्वपूर्ण प्रश्न पनि उठाएको छ– घरेलु हिंसाको जोखिममा रहेका महिलाले समयमै सहयोग र सुरक्षा प्राप्त गर्न सकेका छन् कि छैनन् ? परिवार, साथीभाइ, कार्यस्थल र सम्बन्धित निकायले यस्ता सङ्केतलाई कति गम्भीरतापूर्वक लिन्छन् ? 

मुद्दाको फैसला कहिले आउला ?

नोभेम्बर ५, २०२६ सम्म उपलब्ध सार्वजनिक विवरणअनुसार ममता प्रकरणको सुनुवाइ अन्तिम चरणमा प्रवेश गरिसकेको छ। सरकारी पक्षले नोभेम्बर २ मा आफ्नो प्रमाण प्रस्तुत गर्ने काम पूरा गरेको छ भने नोभेम्बर ४ मा नरेश भट्टले आफ्नो बचाउमा अदालतमा बयान दिन थालेका छन्।

तर यसको अर्थ मुद्दाको सुनुवाइ सकिएको वा फैसला आइसकेको भन्ने होइन। प्रतिरक्षा पक्षको प्रस्तुति, सम्भावित थप साक्षी, दुवै पक्षका अन्तिम बहस र जुरीको निर्णयलगायतका प्रक्रिया बाँकी छन्। नोभेम्बर ५ सम्म फैसला सार्वजनिक भएको पुष्टि गर्ने विश्वसनीय विवरण उपलब्ध छैन।

 मुद्दाको अन्तिम परिणामले ममता प्रकरणको कानुनी निष्कर्ष मात्र दिनेछैन, शव फेला नपरेको अवस्थामा फरेन्सिक विज्ञान, डिजिटल प्रमाण र परिस्थितिजन्य प्रमाणलाई अदालतले कसरी मूल्याङ्कन गर्छ भन्ने विषयमा पनि चासो बढाउनेछ।

अन्ततः ममता काफ्ले भट्टको मुद्दा एउटा नेपाली महिलाको न्यायको खोजी मात्र होइन, आधुनिक अमेरिकी न्याय प्रणालीको प्रमाण परीक्षण क्षमताको पनि परीक्षा बनेको छ। दुई वर्षभन्दा लामो समयदेखि बेपत्ता ममताको अवस्थाबारे परिवारले अझै स्पष्ट जवाफ पाएको छैन।